Czym są jajowody i jakie dolegliwości są z nimi związane?

Jajowody to cienkie, parzyste przewody łączące okolicę jajników z jamą macicy. To w jajowodzie dochodzi do zapłodnienia, a jego drożność ma ogromne znaczenie dla płodności. Z tego artykułu dowiesz się, jak zbudowane są jajowody, jakie dolegliwości jajowodów zdarzają się najczęściej i kiedy wymagają pilnej pomocy.

Czym są jajowody?

Jajowód (łac. tuba uterina, dawniej także trąbka Fallopiusza) to mięśniowo-błoniasty przewód o długości mniej więcej 10–12 centymetrów. Kobieta ma dwa jajowody – po jednym z każdej strony macicy. Biegną one w górnym brzegu więzadła szerokiego macicy, od rogu macicy w stronę jajnika.

Jajowód nie łączy się z jajnikiem bezpośrednio. Jego koniec jest otwarty do jamy otrzewnej i zakończony strzępkami, które w czasie owulacji obejmują powierzchnię jajnika i „wyłapują” uwolnioną komórkę jajową. Więcej o samych jajnikach przeczytasz w artykule do czego służą jajniki i jak są zbudowane.

Jak zbudowany jest jajowód?

Cztery odcinki jajowodu

Licząc od strony jajnika, wyróżnia się:

1. Lejek jajowodu (łac. infundibulum) – rozszerzony koniec z otworem brzusznym, otoczony strzępkami (łac. fimbriae).
2. Bańkę jajowodu (łac. ampulla) – najdłuższy i najszerszy odcinek. To tutaj najczęściej dochodzi do zapłodnienia i to tu najczęściej zagnieżdża się ciąża pozamaciczna.
3. Cieśń jajowodu (łac. isthmus) – węższy odcinek bliżej macicy.
4. Część śródścienną (łac. pars uterina) – najkrótszy fragment biegnący w ścianie macicy i uchodzący do jej jamy.

Ściana jajowodu

Ściana jajowodu składa się z błony śluzowej, warstwy mięśniowej i błony surowiczej. Błona śluzowa tworzy liczne fałdy i jest pokryta nabłonkiem z rzęskami oraz komórkami wydzielniczymi. Ruch rzęsek i skurcze mięśni przesuwają komórkę jajową, a później zarodek w kierunku macicy. Wydzielina jajowodu odżywia komórki i tworzy warunki sprzyjające zapłodnieniu.

Jaką funkcję pełnią jajowody?

• Wychwytywanie komórki jajowej po owulacji.
• Transport plemników w kierunku komórki jajowej.
• Miejsce zapłodnienia – spotkanie plemnika z komórką jajową zachodzi zwykle w bańce jajowodu.
• Transport zarodka – przez kilka dni zarodek przesuwa się do macicy, gdzie się zagnieżdża.

Szczegółowo opisujemy ten proces w artykule jak przebiega zapłodnienie w organizmie kobiety.

Jakie dolegliwości są związane z jajowodami?

Zapalenie jajowodów i przydatków

Zapalenie jajowodów (łac. salpingitis) jest najczęściej częścią zapalenia narządów miednicy mniejszej. Zwykle wywołują je bakterie, które przedostają się z pochwy i szyjki macicy w górę dróg rodnych – często są to drobnoustroje przenoszone drogą płciową, takie jak chlamydie czy dwoinki rzeżączki. Objawy mogą obejmować:

• ból podbrzusza, często obustronny,
• gorączkę i ogólne osłabienie,
• nieprawidłowe upławy,
• ból podczas współżycia,
• krwawienia międzymiesiączkowe.

Zakażenie bywa też skąpoobjawowe, a mimo to może uszkodzić jajowody. Dlatego tak ważne jest szybkie leczenie, a także leczenie partnera, jeśli zakażenie przenosi się drogą płciową.

Niedrożność jajowodów

Przebyte zapalenia, endometrioza, zrosty po operacjach w jamie brzusznej czy wcześniejsza ciąża pozamaciczna mogą prowadzić do zwężenia lub zamknięcia jajowodu. Niedrożność zazwyczaj nie boli, a pierwszym sygnałem bywają trudności z zajściem w ciążę. Drożność jajowodów ocenia się specjalistycznymi badaniami obrazowymi z użyciem kontrastu albo w trakcie laparoskopii.

Wodniak jajowodu

Wodniak jajowodu (łac. hydrosalpinx) to zamknięty i wypełniony płynem jajowód, zwykle po przebytym stanie zapalnym. Może powodować tępy ból lub nie dawać objawów, ale obniża szanse na ciążę, także w procedurach wspomaganego rozrodu.

Ciąża pozamaciczna w jajowodzie

Jeśli zarodek nie dotrze do macicy i zagnieździ się w jajowodzie, powstaje ciąża ektopowa. Jajowód nie jest przystosowany do rozwoju ciąży, dlatego z czasem może dojść do jego pęknięcia i krwotoku wewnętrznego. To stan zagrażający życiu. Typowe objawy to:

• brak lub opóźnienie miesiączki i dodatni test ciążowy,
• jednostronny ból podbrzusza,
• plamienie lub krwawienie z dróg rodnych,
• ból promieniujący do barku, zawroty głowy, osłabienie, omdlenie.

Czynnikami ryzyka są m.in. przebyte zapalenia przydatków, operacje jajowodów, wcześniejsza ciąża pozamaciczna, palenie papierosów i leczenie niepłodności.

Endometrioza i inne zmiany

Ogniska endometriozy mogą występować na jajowodach lub w ich pobliżu, powodując zrosty i zaburzając ich ruchomość. Rzadziej spotyka się torbiele przyjajowodowe, skręt jajowodu czy nowotwory – według współczesnej wiedzy część raków jajnika może wywodzić się właśnie z nabłonka jajowodu.

Jak diagnozuje się choroby jajowodów?

Lekarz zaczyna od wywiadu i badania ginekologicznego. Pomocne są:

• USG przezpochwowe – zdrowe jajowody zwykle są słabo widoczne, ale można uwidocznić wodniaka lub ciążę pozamaciczną,
• badania krwi – np. stężenie beta-hCG, morfologia, wskaźniki stanu zapalnego,
• wymazy w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową,
• badania drożności jajowodów – z podaniem kontrastu do jamy macicy,
• laparoskopia ginekologiczna – pozwala obejrzeć jajowody bezpośrednio i jednocześnie leczyć część zmian.

Jak leczy się choroby jajowodów?

Sposób leczenia zależy od przyczyny dolegliwości:

• zapalenie przydatków leczy się antybiotykami dobranymi przez lekarza, a w cięższych przypadkach w szpitalu,
• ciąża pozamaciczna wymaga leczenia farmakologicznego lub operacyjnego – wybór metody zależy od wyników badań i stanu pacjentki,
• wodniak lub zrosty mogą wymagać zabiegu laparoskopowego, zwłaszcza przed planowanym leczeniem niepłodności,
• niedrożność obu jajowodów bywa wskazaniem do metod wspomaganego rozrodu, w których zapłodnienie odbywa się poza organizmem.

Jeśli starasz się o dziecko i masz za sobą zapalenie przydatków lub operacje w obrębie miednicy, powiedz o tym ginekologowi już na pierwszej wizycie – pomoże to szybciej zaplanować diagnostykę.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Natychmiast zgłoś się na SOR lub wezwij pogotowie, jeśli masz silny ból podbrzusza, zwłaszcza jednostronny, przy podejrzeniu lub potwierdzeniu ciąży, a także przy omdleniu, bladości, przyspieszonym tętnie czy bólu barku. Pilnej oceny wymaga również ból podbrzusza z wysoką gorączką.

Najczęściej zadawane pytania

Czy można zajść w ciążę z jednym jajowodem?

Tak. Jeśli drugi jajowód jest drożny, a jajniki pracują prawidłowo, ciąża naturalna jest możliwa. Strzępki jajowodu mogą czasem wychwycić komórkę jajową także z jajnika po przeciwnej stronie.

Czy niedrożność jajowodów daje objawy?

Najczęściej nie. Zwykle wychodzi na jaw dopiero podczas diagnostyki trudności z zajściem w ciążę.

Jak chronić jajowody przed uszkodzeniem?

Najważniejsze jest zapobieganie infekcjom przenoszonym drogą płciową – stosowanie prezerwatyw, badania przy zmianie partnera i szybkie leczenie zakażeń. Nie lekceważ też bólu podbrzusza z gorączką.

Czy zapalenie jajowodów może minąć samo?

Nie należy na to liczyć. Nieleczone zapalenie może prowadzić do zrostów, niedrożności i przewlekłego bólu, dlatego wymaga leczenia zaleconego przez lekarza.