Czym jest endometrioza i jak przebiega jej leczenie?

Endometrioza to przewlekła choroba, w której tkanka podobna do błony śluzowej macicy rozwija się poza jej jamą – najczęściej na jajnikach, otrzewnej i więzadłach w miednicy. Może powodować silny ból miesiączkowy, ból przy współżyciu i trudności z zajściem w ciążę. Z tego artykułu dowiesz się, czym jest endometrioza, jak się ją rozpoznaje i jak przebiega jej leczenie.

Czym jest endometrioza?

Endometrium to błona śluzowa wyścielająca jamę macicy. W każdym cyklu rośnie pod wpływem hormonów, a jeśli nie dojdzie do ciąży, złuszcza się podczas miesiączki. W endometriozie ogniska tkanki podobnej do endometrium znajdują się poza macicą. One również reagują na zmiany hormonalne, co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego, bólu i powstawania zrostów.

Ogniska endometriozy najczęściej lokalizują się:

• na jajnikach – mogą tworzyć torbiele endometrialne, tzw. torbiele czekoladowe,
• na otrzewnej miednicy,
• na więzadłach podtrzymujących macicę,
• w przegrodzie między pochwą a odbytnicą,
• rzadziej na jelitach, pęcherzu moczowym czy jajowodach.

Pokrewnym schorzeniem jest adenomioza, w której tkanka endometrium wnika w mięśniówkę macicy.

Dlaczego powstaje endometrioza?

Dokładna przyczyna endometriozy nie jest znana. Najczęściej mówi się o kilku mechanizmach, które mogą się uzupełniać:

• miesiączkowanie wsteczne – część krwi miesiączkowej cofa się przez jajowody do jamy brzusznej, a zawarte w niej komórki zagnieżdżają się na otrzewnej,
• zaburzenia odporności – organizm nie usuwa skutecznie komórek, które znalazły się poza macicą,
• czynniki genetyczne – ryzyko jest wyższe, jeśli endometriozę miała Twoja mama lub siostra,
• wpływ hormonów – rozwój ognisk zależy od estrogenów.

Endometrioza dotyczy kobiet w wieku rozrodczym, a objawy często pojawiają się już w okresie dojrzewania.

Jakie są objawy endometriozy?

Nasilenie objawów nie zawsze odpowiada zaawansowaniu choroby – niewielkie ogniska mogą bardzo boleć, a rozległa endometrioza bywa skąpoobjawowa. Najczęstsze objawy to:

• silny ból miesiączkowy, który utrudnia codzienne funkcjonowanie i nie ustępuje po zwykłych lekach przeciwbólowych,
• przewlekły ból podbrzusza i miednicy, także poza miesiączką,
• ból podczas współżycia, zwłaszcza przy głębokiej penetracji,
• bolesne wypróżnienia lub oddawanie moczu w czasie miesiączki,
• problemy z zajściem w ciążę,
• przewlekłe zmęczenie, wzdęcia, dolegliwości jelitowe nasilające się w czasie okresu.

Ból jajnika pojawiający się regularnie przed miesiączką bywa jednym z sygnałów endometriozy – więcej przeczytasz w artykule co oznacza ból jajnika przed okresem.

Jak rozpoznaje się endometriozę?

Rozpoznanie endometriozy bywa trudne i często trwa długo, bo jej objawy przypominają inne schorzenia. Diagnostyka obejmuje:

1. Szczegółowy wywiad – lekarz zapyta o charakter bólu, jego związek z cyklem, przebieg miesiączek i ewentualne starania o ciążę.
2. Badanie ginekologiczne – może ujawnić tkliwość, guzki lub ograniczoną ruchomość narządów.
3. USG przezpochwowe – dobrze uwidacznia torbiele endometrialne, a wykonane przez doświadczonego lekarza pozwala też wykryć głębokie ogniska.
4. Rezonans magnetyczny – pomocny przy podejrzeniu endometriozy głębokiej i planowaniu operacji.
5. Laparoskopia – pozwala obejrzeć narządy miednicy, pobrać wycinki i jednocześnie usunąć ogniska choroby.

Obecnie lekarze coraz częściej rozpoczynają leczenie na podstawie objawów i badań obrazowych, a laparoskopię wykonują, gdy jest ona naprawdę potrzebna. O samym zabiegu przeczytasz w artykule co to jest laparoskopia ginekologiczna.

Jak przebiega leczenie endometriozy?

Endometrioza jest chorobą przewlekłą. Leczenie ma na celu zmniejszenie bólu, zahamowanie rozwoju ognisk, poprawę jakości życia i – jeśli tego chcesz – zwiększenie szans na ciążę. Plan terapii lekarz ustala indywidualnie.

Leczenie przeciwbólowe

Niesteroidowe leki przeciwzapalne łagodzą ból miesiączkowy i często są pierwszym krokiem. Same jednak nie hamują rozwoju choroby.

Leczenie hormonalne

Ponieważ ogniska endometriozy reagują na estrogeny, leczenie hormonalne ma na celu wyciszenie cyklu i ograniczenie ich aktywności. Stosuje się m.in.:

• progestageny w postaci tabletek lub wkładki wewnątrzmacicznej uwalniającej hormon,
• złożoną antykoncepcję hormonalną, często stosowaną w trybie ciągłym, bez przerw,
• leki silniej hamujące pracę jajników, stosowane w wybranych przypadkach i pod ścisłą kontrolą lekarza.

Leczenie hormonalne zwykle skutecznie zmniejsza ból, ale nie usuwa istniejących zmian, a po jego odstawieniu objawy mogą wrócić.

Leczenie operacyjne

Operację, najczęściej laparoskopową, rozważa się, gdy leki nie przynoszą ulgi, występują duże torbiele endometrialne, endometrioza głęboka zajmuje jelito lub pęcherz albo gdy są problemy z płodnością. Celem jest usunięcie ognisk przy jak największym oszczędzeniu zdrowych tkanek, zwłaszcza jajników. Po operacji często kontynuuje się leczenie hormonalne, by zmniejszyć ryzyko nawrotu.

Endometrioza a ciąża

Wiele kobiet z endometriozą zachodzi w ciążę naturalnie. U części choroba utrudnia jednak zapłodnienie. Wtedy, w zależności od sytuacji, lekarz może zaproponować leczenie operacyjne lub metody wspomaganego rozrodu. Jeśli planujesz ciążę, powiedz o tym lekarzowi na początku leczenia.

Wsparcie w codziennym życiu

Uzupełnieniem terapii może być fizjoterapia dna miednicy, regularna aktywność fizyczna, dbanie o sen i wsparcie psychologiczne. Przewlekły ból wpływa na nastrój i relacje, dlatego warto szukać pomocy także w tym obszarze.

Kiedy zgłosić się do ginekologa?

Nie lekceważ bólu miesiączkowego, który zmusza Cię do rezygnacji ze szkoły, pracy czy codziennych aktywności. Umów wizytę także wtedy, gdy odczuwasz ból przy współżyciu lub od roku bezskutecznie starasz się o dziecko. Pilnej pomocy wymaga nagły, bardzo silny ból brzucha, ból z gorączką lub omdleniem – może świadczyć np. o pęknięciu torbieli. Więcej o torbielach przeczytasz w artykule torbiel jajnika – jak ją wykryć i co robić.

Najczęściej zadawane pytania

Czy endometriozę można wyleczyć całkowicie?

Endometrioza jest chorobą przewlekłą i może nawracać. Odpowiednie leczenie pozwala jednak skutecznie kontrolować objawy, a po menopauzie dolegliwości zwykle wyraźnie słabną.

Czy endometrioza zawsze powoduje niepłodność?

Nie. Wiele kobiet z endometriozą zachodzi w ciążę bez leczenia. Choroba zwiększa jednak ryzyko trudności z zajściem w ciążę, dlatego warto wcześnie omówić swoje plany z lekarzem.

Czy endometrioza jest widoczna w USG?

USG dobrze pokazuje torbiele endometrialne i część głębokich ognisk. Drobne zmiany na otrzewnej mogą być jednak niewidoczne, dlatego prawidłowy wynik USG nie wyklucza choroby.

Czy ciąża leczy endometriozę?

W czasie ciąży objawy często słabną, ale ciąża nie jest metodą leczenia endometriozy. Po porodzie i powrocie miesiączek dolegliwości mogą wrócić.