Czym objawia się rak jajnika i jakie są rokowania?

Rak jajnika należy do najczęstszych nowotworów ginekologicznych i jest jednym z najtrudniejszych do wczesnego wykrycia. Jego objawy są zwykle niecharakterystyczne, dlatego wiele kobiet trafia do lekarza dopiero w zaawansowanym stadium choroby. Wyjaśniamy, czym objawia się rak jajnika, jak się go diagnozuje i od czego zależą rokowania.

Czym jest rak jajnika?

Rak jajnika to złośliwy nowotwór, który rozwija się z komórek jajnika lub – jak wskazują współczesne badania w przypadku wielu najczęstszych postaci – z komórek końcowego odcinka jajowodu. Najczęściej występuje u kobiet po menopauzie, choć może pojawić się w każdym wieku.

Wyróżnia się kilka typów raka jajnika. Najczęstsze są raki nabłonkowe, wśród których dominuje rak surowiczy o wysokim stopniu złośliwości. Rzadziej występują nowotwory wywodzące się z komórek rozrodczych (częściej u młodych kobiet) oraz ze sznurów płciowych. Typ histologiczny ma duże znaczenie dla leczenia i rokowania.

Jakie są pierwsze objawy raka jajnika?

We wczesnym stadium rak jajnika często nie daje żadnych objawów. Gdy się pojawiają, łatwo pomylić je z dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego lub układu moczowego. Do objawów, które powinny skłonić do wizyty u lekarza, należą:

• uporczywe wzdęcia i uczucie pełności w brzuchu,
• powiększanie się obwodu brzucha,
• szybkie uczucie sytości, utrata apetytu,
• ból lub uczucie ucisku w podbrzuszu albo w miednicy,
• częste parcie na mocz,
• zmiana rytmu wypróżnień, np. zaparcia,
• przewlekłe zmęczenie i niezamierzona utrata masy ciała,
• nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych, szczególnie po menopauzie.

Każdy z tych objawów może mieć wiele innych, znacznie częstszych i niegroźnych przyczyn. Sygnałem alarmowym jest jednak ich utrzymywanie się – jeśli występują niemal codziennie przez kilka tygodni, koniecznie zgłoś się do lekarza. Ból jajników bywa też związany np. z torbielami, o których przeczytasz w artykule jak wykryć torbiel jajnika i co robić.

Kto jest bardziej narażony na raka jajnika?

Dokładne przyczyny raka jajnika nie są znane, ale wiadomo, że ryzyko zwiększają:

• wiek – większość zachorowań dotyczy kobiet po 50. roku życia,
• mutacje genetyczne, zwłaszcza w genach BRCA1 i BRCA2, oraz zespół Lyncha,
• rak jajnika, piersi lub jelita grubego w rodzinie,
• endometrioza,
• brak ciąż w wywiadzie,
• wczesna pierwsza miesiączka i późna menopauza.

Z kolei mniejsze ryzyko obserwuje się u kobiet, które rodziły dzieci, karmiły piersią czy przez dłuższy czas stosowały złożoną antykoncepcję hormonalną. Wybór antykoncepcji zawsze powinien być jednak indywidualnie omówiony z lekarzem – więcej na ten temat w artykule jak wybrać metodę antykoncepcji.

Kobiety z rodzinnym obciążeniem powinny skorzystać z poradni genetycznej. U nosicielek mutacji BRCA lekarze mogą zaproponować badania genetyczne i specjalne postępowanie profilaktyczne, łącznie z rozważeniem zabiegu usunięcia jajników i jajowodów po zakończeniu planów rozrodczych.

Jak wykryć raka jajnika?

Obecnie nie istnieje skuteczne badanie przesiewowe, które pozwalałoby wykrywać raka jajnika u wszystkich kobiet na wczesnym etapie. Cytologia służy do wykrywania zmian w szyjce macicy i nie wykrywa raka jajnika. Mimo to regularne wizyty u ginekologa mają duże znaczenie, bo pozwalają wcześniej zauważyć niepokojące zmiany.

Jeśli lekarz podejrzewa raka jajnika, może zlecić:

• badanie ginekologiczne – pozwala wyczuć powiększenie jajnika lub guz w miednicy,
• USG przezpochwowe – podstawowe badanie oceniające budowę jajników,
• markery nowotworowe we krwi, m.in. CA-125 i HE4 – pomocne w ocenie ryzyka złośliwości, choć ich podwyższenie nie zawsze oznacza nowotwór,
• tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny – do oceny rozległości choroby.

Ostateczne rozpoznanie stawia się na podstawie badania histopatologicznego tkanki pobranej podczas operacji lub biopsji. O tym, jak często warto się badać, przeczytasz w artykule Kobiety, chodźcie do ginekologa częściej!

Jak leczy się raka jajnika?

Leczenie prowadzi się w ośrodkach specjalizujących się w onkologii ginekologicznej, a jego plan zależy od stadium choroby, typu nowotworu, wieku i stanu zdrowia pacjentki.

Leczenie operacyjne

Podstawą jest zwykle operacja, której celem jest usunięcie wszystkich widocznych ognisk nowotworu. Najczęściej obejmuje ona usunięcie obu jajników z jajowodami, macicy, sieci większej, a w razie potrzeby także węzłów chłonnych i zmienionych fragmentów innych narządów. U młodych kobiet z bardzo wczesnym stadium niektórych typów nowotworu można w wybranych przypadkach rozważyć operację oszczędzającą płodność.

Chemioterapia i leczenie podtrzymujące

W większości przypadków po operacji stosuje się chemioterapię, najczęściej opartą na związkach platyny. Czasami chemioterapię podaje się przed operacją, aby zmniejszyć guz. U części pacjentek, m.in. z mutacją BRCA, stosuje się leczenie podtrzymujące, np. inhibitorami PARP, a także leczenie antyangiogenne. Terapie te pozwalają wydłużyć czas bez nawrotu choroby.

Jakie są rokowania w raku jajnika?

Rokowanie zależy przede wszystkim od stadium zaawansowania w chwili rozpoznania. Gdy rak jajnika zostanie wykryty we wczesnym stadium, ograniczonym do jajnika, szanse na wyleczenie są wysokie. Niestety większość przypadków rozpoznaje się, gdy choroba objęła już jamę brzuszną.

W zaawansowanym stadium leczenie jest trudniejsze, a nawroty – częste. Nie oznacza to jednak braku możliwości terapeutycznych. Dzięki doszczętnej operacji, chemioterapii i nowoczesnemu leczeniu podtrzymującemu wiele kobiet żyje latami, a chorobę coraz częściej udaje się kontrolować jako schorzenie przewlekłe.

Na rokowanie wpływają także:

• to, czy podczas operacji udało się usunąć wszystkie widoczne zmiany,
• typ histologiczny i stopień złośliwości nowotworu,
• odpowiedź na chemioterapię,
• obecność mutacji BRCA (która paradoksalnie może wiązać się z lepszą odpowiedzią na niektóre leki),
• ogólny stan zdrowia pacjentki.

Rokowanie u konkretnej osoby zawsze najlepiej omówić z lekarzem prowadzącym, który zna wszystkie szczegóły choroby.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie są pierwsze objawy raka jajnika?

Najczęściej są to uporczywe wzdęcia, powiększanie się brzucha, szybkie uczucie sytości, ból w podbrzuszu i częste oddawanie moczu. Jeśli takie objawy utrzymują się przez kilka tygodni, należy zgłosić się do lekarza.

Czy cytologia wykrywa raka jajnika?

Nie. Cytologia służy do wykrywania zmian w szyjce macicy. W diagnostyce raka jajnika wykorzystuje się m.in. USG przezpochwowe, markery CA-125 i HE4 oraz badania obrazowe.

Czy rak jajnika jest uleczalny?

Tak, zwłaszcza gdy zostanie wykryty we wczesnym stadium. W stadium zaawansowanym leczenie jest trudniejsze, ale nowoczesne terapie pozwalają wielu kobietom na długie życie z dobrą kontrolą choroby.

Czy rak jajnika jest dziedziczny?

Część zachorowań ma podłoże dziedziczne, najczęściej związane z mutacjami w genach BRCA1 i BRCA2. Jeśli w Twojej rodzinie występował rak jajnika lub piersi, warto skonsultować się z poradnią genetyczną.