Jak przebiega zapłodnienie w organizmie kobiety?

Zapłodnienie to moment, w którym plemnik łączy się z komórką jajową i powstaje nowa komórka – zygota. Choć trwa krótko, poprzedza je cały łańcuch zdarzeń: owulacja, wędrówka plemników i precyzyjna współpraca jajowodu. W tym artykule krok po kroku wyjaśniamy, jak przebiega zapłodnienie w organizmie kobiety i co dzieje się aż do zagnieżdżenia zarodka.

Od czego zaczyna się droga do zapłodnienia?

Kobieta rodzi się z pulą niedojrzałych komórek jajowych ukrytych w pęcherzykach jajnikowych. W każdym cyklu miesiączkowym, pod wpływem hormonów przysadki mózgowej, zwykle jeden pęcherzyk dojrzewa i w połowie cyklu pęka, uwalniając komórkę jajową. To owulacja (jajeczkowanie). Więcej o tym, jak działają jajniki, przeczytasz w artykule do czego służą jajniki i jak są zbudowane.

Uwolniona komórka jajowa (oocyt) jest otoczona ochronną osłonką przejrzystą (łac. zona pellucida) i warstwą komórek ziarnistych zwaną wieńcem promienistym (łac. corona radiata). Wychwytują ją strzępki lejka jajowodu, a ruch rzęsek przesuwa ją w głąb przewodu.

Okno płodne – kiedy zapłodnienie jest możliwe?

Komórka jajowa po owulacji zachowuje zdolność do zapłodnienia krótko – zwykle przez kilkanaście do 24 godzin. Plemniki w sprzyjających warunkach, czyli w płodnym śluzie szyjkowym, mogą natomiast przetrwać w drogach rodnych kobiety nawet kilka dni. Dlatego okno płodne obejmuje kilka dni przed owulacją oraz dzień owulacji – stosunek na 2–3 dni przed jajeczkowaniem może więc zakończyć się ciążą.

Moment owulacji różni się u różnych kobiet i bywa przesunięty w poszczególnych cyklach, m.in. pod wpływem stresu czy choroby. Nie zawsze wypada więc dokładnie w 14. dniu cyklu.

Jak plemniki docierają do komórki jajowej?

Podczas wytrysku do pochwy trafiają miliony plemników. Ich droga jest długa i wymagająca:

1. Pochwa – kwaśne środowisko jest dla plemników nieprzyjazne, dlatego wiele z nich ginie już na tym etapie. Nasienie chwilowo zobojętnia odczyn.
2. Szyjka macicy – w okresie okołoowulacyjnym śluz szyjkowy staje się przejrzysty, rozciągliwy i łatwy do pokonania. Działa jak filtr i rezerwuar, z którego plemniki mogą być stopniowo uwalniane.
3. Jama macicy – skurcze macicy i własny ruch plemników przesuwają je w stronę jajowodów.
4. Jajowód – tylko niewielka część plemników trafia do właściwego jajowodu, w którym czeka komórka jajowa.

Po drodze plemniki przechodzą kapacytację – proces dojrzewania czynnościowego, który zachodzi w drogach rodnych kobiety i umożliwia im zapłodnienie.

Jak przebiega zapłodnienie krok po kroku?

Do zapłodnienia dochodzi najczęściej w bańce jajowodu – najszerszej części tego przewodu. O budowie jajowodów przeczytasz więcej w tekście czym są jajowody i jakie dolegliwości są z nimi związane.

Przejście przez osłonki

Plemniki przeciskają się przez wieniec promienisty i docierają do osłonki przejrzystej. Wtedy zachodzi reakcja akrosomalna – z główki plemnika uwalniają się enzymy, które umożliwiają przejście przez osłonkę.

Połączenie z komórką jajową

Pierwszy plemnik, który dotrze do błony komórki jajowej, łączy się z nią. Natychmiast uruchamia to mechanizmy blokujące wnikanie kolejnych plemników. Dzięki temu w prawidłowych warunkach zapłodnienie dokonuje się przez jeden plemnik.

Powstanie zygoty

Komórka jajowa kończy swój podział, a materiał genetyczny matki i ojca łączy się w jednym jądrze. Powstaje zygota – pierwsza komórka nowego organizmu, która ma pełen zestaw chromosomów: połowę od matki, połowę od ojca. Już w tym momencie zostaje określona płeć genetyczna dziecka – zależy ona od tego, czy plemnik niósł chromosom X, czy Y.

Co dzieje się po zapłodnieniu?

Podziały i wędrówka do macicy

Zygota zaczyna się dzielić, wciąż przesuwając się przez jajowód. Kolejne etapy to stadium kilku komórek, morula, a następnie blastocysta – kulista struktura z jamą w środku. Podróż do macicy zajmuje zwykle kilka dni.

Implantacja

Mniej więcej tydzień po owulacji blastocysta zagnieżdża się w błonie śluzowej macicy przygotowanej przez progesteron. Proces ten nazywa się implantacją. U części kobiet towarzyszy mu niewielkie plamienie, choć jego brak niczego nie oznacza. Od tego momentu komórki zarodka zaczynają produkować hormon hCG, który wykrywają testy ciążowe.

Zmiany, które zachodzą w organizmie po zapłodnieniu, w tym w obrębie szyjki macicy, opisujemy w artykule jak zmienia się szyjka macicy po zapłodnieniu.

Kiedy zrobić test ciążowy?

Stężenie hCG rośnie stopniowo, dlatego najbardziej wiarygodny wynik testu z moczu uzyskasz w dniu spodziewanej miesiączki lub po jej opóźnieniu. Zbyt wczesny test może dać wynik fałszywie ujemny. Badanie beta-hCG z krwi pozwala wykryć ciążę nieco wcześniej. Ciążę potwierdza i ocenia jej lokalizację lekarz, m.in. w badaniu USG.

Kiedy zapłodnienie nie kończy się ciążą?

Nie każde zapłodnienie prowadzi do rozwoju ciąży. Część zarodków nie zagnieżdża się lub przestaje się rozwijać bardzo wcześnie – często z powodu nieprawidłowości genetycznych – a kobieta może nawet o tym nie wiedzieć. Zdarza się też, że zarodek zagnieździ się poza macicą, najczęściej w jajowodzie. Ciąża pozamaciczna wymaga pilnej pomocy lekarskiej.

Na szanse zapłodnienia wpływają m.in. wiek kobiety, regularność owulacji, drożność jajowodów, jakość nasienia, a także styl życia – palenie, masa ciała czy przewlekły stres. Jeśli starasz się o dziecko, warto umówić się na wizytę przedkoncepcyjną i zacząć przyjmować kwas foliowy jeszcze przed poczęciem.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

• gdy mimo regularnego współżycia bez zabezpieczenia ciąża nie pojawia się przez rok, a po 35. roku życia – przez pół roku,
• gdy cykle są bardzo nieregularne lub miesiączki nie występują,
• gdy przy dodatnim teście pojawia się silny, jednostronny ból podbrzusza, krwawienie lub zasłabnięcie – to wymaga pilnej oceny.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie dokładnie dochodzi do zapłodnienia?

Najczęściej w bańce jajowodu, czyli jego najszerszym odcinku położonym bliżej jajnika. Do macicy trafia już dzielący się zarodek.

Czy można poczuć moment zapłodnienia?

Nie. Zapłodnienie nie daje żadnych odczuwalnych objawów. Pierwsze sygnały ciąży pojawiają się zwykle dopiero po implantacji i wzroście hCG.

Ile czasu po stosunku może dojść do zapłodnienia?

Plemniki mogą przetrwać w drogach rodnych kilka dni, więc zapłodnienie może nastąpić nawet kilka dni po stosunku, jeśli w tym czasie dojdzie do owulacji.

Jak powstają bliźnięta?

Bliźnięta dwujajowe powstają, gdy zapłodnione zostaną dwie komórki jajowe uwolnione w jednym cyklu. Jednojajowe – gdy jeden zarodek podzieli się na dwa we wczesnym etapie rozwoju.