Nadżerka szyjki macicy – czy to ektopia i czy trzeba ją leczyć?

Nadżerka szyjki macicy to jedno z najczęściej słyszanych w gabinecie ginekologicznym rozpoznań – i jedno z najbardziej mylących. To, co potocznie nazywa się nadżerką, w zdecydowanej większości przypadków jest ektopią: niegroźną odmianą wyglądu szyjki macicy, która często w ogóle nie wymaga leczenia. Wyjaśniamy, czym różni się ektopia od prawdziwej nadżerki, kiedy warto ją leczyć i dlaczego przed każdym zabiegiem trzeba wykonać badania przesiewowe.
Nadżerka czy ektopia – o co właściwie chodzi?
Szyjka macicy jest pokryta dwoma rodzajami nabłonka. Kanał szyjki wyściela delikatny nabłonek gruczołowy, a część szyjki widoczną od strony pochwy – grubszy i bardziej odporny nabłonek wielowarstwowy płaski. Granica między nimi nie jest stała i przesuwa się w ciągu życia pod wpływem hormonów.
Ektopia (nazywana też ektropionem) oznacza, że nabłonek gruczołowy z kanału „wychodzi” na zewnętrzną powierzchnię szyjki. Ponieważ jest cienki i dobrze ukrwiony, lekarz widzi we wzierniku żywoczerwony, aksamitny obszar wokół ujścia szyjki. Dawniej taki obraz nazywano nadżerką – i ta nazwa przetrwała w języku potocznym, choć z medycznego punktu widzenia jest niedokładna. Ektopia jest częsta: według szacunków dotyczy około 25–30% kobiet.
Prawdziwa nadżerka to coś innego – ubytek nabłonka, czyli miejsce, w którym powierzchnia szyjki jest rzeczywiście „starta”. Zdarza się znacznie rzadziej i zwykle ma konkretną przyczynę, np. stan zapalny albo uraz mechaniczny. Potwierdza się ją w badaniu mikroskopowym.
Ważne jest jeszcze jedno: czerwony obszar na szyjce nie zawsze jest ektopią. Podobnie może wyglądać stan zapalny, a niekiedy zmiany przednowotworowe. Dlatego ostatecznie o rozpoznaniu decyduje lekarz na podstawie badania i wyników badań przesiewowych, a nie sam wygląd szyjki.
Skąd bierze się ektopia szyjki macicy?
Główną rolę odgrywają estrogeny. Dlatego ektopia pojawia się najczęściej:
- u nastolatek i młodych kobiet,
- w ciąży,
- u kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną zawierającą estrogen (np. tabletki dwuskładnikowe),
- po porodzie, gdy szyjka macicy uległa naderwaniu lub rozciągnięciu.
Z wiekiem i spadkiem poziomu estrogenów granica nabłonków cofa się do kanału szyjki, więc ektopia często znika samoistnie. Po menopauzie występuje rzadko. Ektopia nie jest chorobą przenoszoną drogą płciową, nie świadczy o braku higieny i nie oznacza, że coś złego dzieje się z Twoim zdrowiem.
Nadżerka – objawy
Najczęściej ektopia nie daje żadnych objawów i zostaje zauważona przypadkiem, podczas rutynowego badania ginekologicznego lub pobierania materiału do testu HPV czy cytologii. Jeśli dolegliwości się pojawiają, zwykle są to:
- większa ilość przejrzystej lub śluzowej wydzieliny z pochwy, bez cech infekcji,
- plamienie lub niewielkie krwawienie po stosunku,
- plamienia między miesiączkami,
- nawracające stany zapalne szyjki macicy lub pochwy.
Te objawy nie są jednak charakterystyczne tylko dla ektopii. Krwawienie po stosunku może wynikać także z infekcji, polipa szyjki macicy albo zmian związanych z wirusem HPV. Dlatego takie objawy zawsze wymagają wyjaśnienia u ginekologa. Jeśli zastanawiasz się, czy Twoja wydzielina jest jeszcze prawidłowa, zajrzyj do artykułu o tym, czym są upławy i kiedy wymagają leczenia.
Najpierw badania przesiewowe, potem decyzja o leczeniu
Zanim lekarz zaproponuje jakikolwiek zabieg na szyjce macicy, powinien upewnić się, że czerwony obszar to rzeczywiście niegroźna ektopia. Służą do tego:
- test HPV HR i cytologia – w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy finansowanego przez NFZ kobiety w wieku 25–64 lat mogą bezpłatnie wykonać test HPV HR raz na 5 lat. Jeśli wynik jest dodatni, z tej samej próbki ocenia się cytologię na podłożu płynnym. Przez co najmniej 4 dni przed pobraniem nie stosuj leków dopochwowych. Więcej o samym badaniu przeczytasz w artykule najważniejsze informacje o cytologii, a o wirusie – w tekście HPV u kobiet,
- kolposkopia – obejrzenie szyjki w powiększeniu, po nałożeniu specjalnych płynów, które uwidaczniają nieprawidłowe obszary. Lekarz zleca ją m.in. przy nieprawidłowym wyniku badania przesiewowego lub wątpliwym obrazie szyjki,
- wymaz z pochwy lub szyjki – jeśli objawy sugerują infekcję,
- pobranie wycinka – tylko wtedy, gdy kolposkopia pokaże obszar wymagający oceny mikroskopowej.
Leczenie „nadżerki” bez wcześniejszego badania przesiewowego to błąd: zabieg może zamaskować zmiany, które powinny zostać rozpoznane i leczone inaczej.
Czy nadżerkę trzeba leczyć?
Ektopia bez objawów, przy prawidłowych wynikach badań przesiewowych, zwykle nie wymaga żadnego leczenia. Wystarczy obserwacja i regularne badania profilaktyczne. Leczenie rozważa się, gdy:
- ektopia powoduje uciążliwe objawy – nawracające plamienia, krwawienia po stosunku, obfitą wydzielinę,
- towarzyszą jej nawracające stany zapalne szyjki,
- wynik badania przesiewowego jest nieprawidłowy – wtedy jednak postępowanie wynika z rodzaju zmian, a nie z samej ektopii.
Jeśli przyczyną dolegliwości jest stan zapalny, najpierw leczy się infekcję. Zabieg na szyjce rozważa się dopiero wtedy, gdy to nie pomaga. U części kobiet stosujących tabletki antykoncepcyjne lekarz może zaproponować zmianę metody antykoncepcji i ponowną ocenę szyjki po pewnym czasie.
Metody leczenia nadżerki
Wybór metody zależy od wielkości zmiany, wieku, planów prokreacyjnych i wyników badań. Najczęściej stosuje się metody, które niszczą delikatny nabłonek gruczołowy, tak by w jego miejsce wyrósł odporniejszy nabłonek płaski:
- krioterapia, czyli wymrażanie nadżerki – zabieg krótki, zwykle wykonywany w gabinecie,
- laseroterapia i fotokoagulacja,
- koagulacja chemiczna preparatami nakładanymi na szyjkę,
- elektrokoagulacja (potocznie „wypalanie”) – dziś stosowana ostrożniej, zwłaszcza u młodych kobiet, bo może pozostawiać rozległe blizny na szyjce.
Po zabiegu przez pewien czas może utrzymywać się wodnista wydzielina, plamienie lub ból przypominający miesiączkowy. Lekarz powie Ci, jak długo unikać współżycia, tamponów i kąpieli w wannie oraz kiedy zgłosić się na kontrolę. Ektopia może po leczeniu nawrócić, choć nie zdarza się to często.
Nadżerka a ciąża
W ciąży wysoki poziom estrogenów sprawia, że ektopia pojawia się lub powiększa bardzo często. Szyjka jest wtedy też lepiej ukrwiona i może łatwiej krwawić, np. po stosunku lub badaniu. Więcej o tym, jak szyjka zmienia się w tym okresie, przeczytasz w tekście jak zmienia się szyjka macicy po zapłodnieniu.
Sama ektopia nie utrudnia zajścia w ciążę i nie szkodzi dziecku. Zabiegów niszczących nabłonek w ciąży się nie wykonuje – zwykle ocenia się szyjkę ponownie po porodzie i połogu, gdy poziom hormonów wróci do normy. Każde krwawienie w ciąży wymaga jednak kontaktu z lekarzem, bo jego przyczyna nie musi mieć związku z szyjką macicy.
Nadżerka a antykoncepcja hormonalna
Ektopia nie jest przeciwwskazaniem do stosowania antykoncepcji hormonalnej. Tabletki zawierające estrogen mogą jednak sprzyjać jej powstawaniu i nasilać plamienia kontaktowe. Jeśli objawy są dla Ciebie uciążliwe, porozmawiaj z ginekologiem o tym, czy warto wybrać inną metodę antykoncepcji – nie odstawiaj jednak tabletek na własną rękę bez zabezpieczenia się inną metodą.
Kiedy pilnie do lekarza?
Umów wizytę u ginekologa możliwie szybko, nie czekając na termin badania przesiewowego, jeśli zauważysz:
- krwawienie lub plamienie po stosunku, zwłaszcza powtarzające się,
- jakiekolwiek krwawienie po menopauzie,
- krwawienia między miesiączkami, które pojawiły się niedawno,
- wydzielinę podbarwioną krwią, o przykrym zapachu albo utrzymującą się mimo leczenia,
- ból podbrzusza lub ból podczas stosunku bez wyraźnej przyczyny,
- krwawienie z dróg rodnych w ciąży.
Te objawy mogą mieć niegroźne wytłumaczenie, ale tylko badanie pozwala wykluczyć poważniejsze przyczyny.
Najczęściej zadawane pytania
Czy nadżerka szyjki macicy może przejść w raka?
Ektopia sama w sobie nie jest stanem przednowotworowym i nie zwiększa ryzyka raka. Przyczyną niemal wszystkich przypadków raka szyjki macicy jest przetrwałe zakażenie HPV wysokiego ryzyka, dlatego tak ważne są regularne badania przesiewowe.
Czy nadżerka utrudnia zajście w ciążę?
Nie. Ektopia nie wpływa na płodność ani na przebieg ciąży. Jeśli leczenie jest potrzebne, lekarz dobierze metodę, która jak najmniej obciąża szyjkę u kobiety planującej dzieci.
Czy wymrażanie nadżerki boli?
Zabieg jest krótki i zwykle odczuwany jako dyskomfort lub skurcz podobny do bólu miesiączkowego. Przez kilka tygodni po nim może utrzymywać się obfita, wodnista wydzielina.
Czy nadżerka może zniknąć sama?
Tak, ektopia często cofa się samoistnie, np. po zakończeniu ciąży, po odstawieniu antykoncepcji z estrogenem lub z wiekiem. Dlatego bezobjawowej ektopii z prawidłowymi wynikami badań zwykle się nie leczy.
Źródła
- Medycyna Praktyczna – mp.pl: Ektopia szyjki macicy. Przyczyny, objawy i leczenie
- Cleveland Clinic: Cervical Ectropion: Causes, Symptoms & Treatment
- NHS – Chelsea and Westminster Hospital NHS Foundation Trust: Cervical Ectropion – patient leaflet


