Przejdź do treści

Wkładka domaciczna – miedziana czy hormonalna? Zakładanie i skutki

Wkładka domaciczna w kształcie litery T trzymana w dłoni
Fot. Sarahmirk / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Wkładka domaciczna to jedna z najskuteczniejszych metod antykoncepcji – po założeniu chroni przed ciążą przez kilka lat i nie wymaga pamiętania o tabletkach. Do wyboru masz wkładkę miedzianą (bez hormonów) i hormonalną, uwalniającą lewonorgestrel. Wyjaśniamy, czym się różnią, jak wygląda zakładanie, jakie są skutki uboczne i komu wkładka nie jest polecana.

Czym jest wkładka domaciczna?

Wkładka domaciczna (wewnątrzmaciczna, potocznie „spirala”) to małe, zwykle plastikowe urządzenie w kształcie litery T, które lekarz umieszcza w jamie macicy. Do wkładki przymocowane są cienkie nitki, które wychodzą przez szyjkę macicy do pochwy – dzięki nim można sprawdzić, czy wkładka jest na miejscu, i łatwo ją usunąć.

Według Światowej Organizacji Zdrowia oba rodzaje wkładek są bardzo skuteczne: w pierwszym roku stosowania w ciążę zachodzi mniej niż 1 na 100 kobiet. Co ważne, skuteczność nie zależy od tego, czy pamiętasz o czymś codziennie – to jedna z przewag nad tabletkami. Wkładka nie chroni jednak przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, w tym HIV.

Wkładka miedziana czy hormonalna – różnice

Wkładka miedzianaWkładka hormonalna (z lewonorgestrelem)
Jak działajony miedzi działają toksycznie na plemniki i komórkę jajową, utrudniając zapłodnienieprogestagen zagęszcza śluz szyjkowy i wpływa na błonę śluzową macicy
Hormonybrakniewielka dawka działająca głównie miejscowo
Czas stosowaniazwykle 5–10 lat, zależnie od modeluod 3 do 8 lat, zależnie od rodzaju i dawki
Wpływ na miesiączkimogą być obfitsze, dłuższe i bardziej bolesne, zwłaszcza w pierwszych miesiącachpo kilku miesiącach zwykle skąpsze, a u części kobiet zanikają
Antykoncepcja awaryjnatak – do 5 dni po stosunkunie jest do tego przeznaczona

Jak długo można nosić wkładkę?

Czas działania zależy od konkretnego modelu, dlatego zawsze sprawdzaj go w ulotce i zapisz datę założenia. Wkładki miedziane mają zwykle okres stosowania 5 lub 10 lat. Wśród wkładek hormonalnych te z najmniejszą dawką lewonorgestrelu stosuje się przez około 3 lata, ze średnią – 5 lat, a wkładka z największą dawką (52 mg) jest w Polsce zarejestrowana w antykoncepcji na 8 lat. Gdy wkładka jest stosowana z innych wskazań, np. w leczeniu obfitych miesiączek, okres ten może być krótszy – zdecyduje o tym lekarz.

Komu wkładka domaciczna może pasować?

Wkładka sprawdza się u kobiet, które chcą skutecznej i długotrwałej antykoncepcji bez codziennego pamiętania o tabletce. Wbrew popularnemu mitowi wkładkę można założyć także kobiecie, która nie rodziła. Zarówno WHO, jak i amerykańskie kryteria kwalifikacji do antykoncepcji (CDC) uznają, że nastolatki i kobiety, które nie rodziły, mogą zwykle stosować wkładki – zabieg bywa u nich nieco trudniejszy, a ryzyko wypadnięcia wkładki trochę większe.

Wkładka miedziana to dobra opcja, jeśli nie możesz lub nie chcesz stosować hormonów. Wkładka hormonalna bywa z kolei wybierana przez kobiety z obfitymi i bolesnymi miesiączkami, bo często zmniejsza krwawienia – więcej o tym problemie przeczytasz w artykule o bolesnych miesiączkach. Obie wkładki można stosować w czasie karmienia piersią. Jeśli dopiero zastanawiasz się nad wyborem, porównanie metod znajdziesz w poradniku jak wybrać metodę antykoncepcji.

Przeciwwskazania do założenia wkładki

Lekarz nie założy wkładki lub odłoży zabieg, jeśli:

  • jesteś w ciąży lub nie można jej wykluczyć;
  • masz aktywne zapalenie narządów miednicy mniejszej, zakażenie szyjki macicy lub chorobę przenoszoną drogą płciową (do czasu wyleczenia);
  • masz niewyjaśnione krwawienia z dróg rodnych;
  • masz nowotwór szyjki lub trzonu macicy;
  • jama macicy jest zniekształcona, np. przez wadę wrodzoną albo niektóre mięśniaki macicy.

Wkładki miedzianej nie stosuje się przy uczuleniu na miedź i chorobie Wilsona. Wkładka hormonalna nie jest odpowiednia m.in. przy obecnym lub przebytym raku piersi oraz przy ciężkich chorobach wątroby. O tym, czy możesz bezpiecznie ją stosować, decyduje lekarz po wywiadzie i badaniu.

Jak wygląda zakładanie wkładki domacicznej?

Przed zabiegiem lekarz przeprowadzi wywiad, zbada Cię ginekologicznie i zwykle wykona USG. Poprosi też o aktualny wynik badania przesiewowego szyjki macicy, a w razie potrzeby zleci badania w kierunku zakażeń. Wkładkę często zakłada się w czasie miesiączki lub tuż po niej, ale można to zrobić w każdym dniu cyklu, jeśli ciąża jest wykluczona.

Sam zabieg trwa zwykle kilka minut i odbywa się na fotelu ginekologicznym:

  1. lekarz zakłada wziernik i dezynfekuje szyjkę macicy;
  2. mierzy długość jamy macicy;
  3. wprowadza wkładkę przez kanał szyjki za pomocą cienkiego aplikatora;
  4. przycina nitki tak, by pozostały w pochwie.

Większość kobiet odczuwa w trakcie skurcze przypominające ból miesiączkowy – od łagodnych po silne. Zapytaj lekarza o środek przeciwbólowy przed zabiegiem lub o znieczulenie miejscowe. Przez kilka dni możesz mieć skurcze i plamienia. Wizyta kontrolna z USG odbywa się zwykle po pierwszej miesiączce, a potem w ramach regularnych kontroli. Jak przebiega taka wizyta, opisujemy w artykule jak przebiega wizyta u ginekologa.

Skutki uboczne i możliwe powikłania

Najczęstsze dolegliwości pojawiają się w pierwszych miesiącach i zwykle słabną z czasem:

  • wkładka miedziana – obfitsze, dłuższe i bardziej bolesne miesiączki, plamienia między nimi;
  • wkładka hormonalna – nieregularne plamienia przez 3–6 miesięcy, później zwykle skąpe miesiączki lub ich brak; czasem niewielkie torbiele czynnościowe jajników, które najczęściej znikają samoistnie.

Rzadziej zdarzają się poważniejsze powikłania:

  • zakażenie miednicy – ryzyko jest największe w pierwszych tygodniach po założeniu, zwykle przy nierozpoznanej infekcji;
  • wypadnięcie lub przemieszczenie wkładki – najczęściej w pierwszych miesiącach, często podczas miesiączki;
  • przebicie ściany macicy podczas zakładania – bardzo rzadkie;
  • ciąża pozamaciczna – sama wkładka jej nie powoduje, ale jeśli mimo wkładki dojdzie do ciąży, trzeba ją pilnie wykluczyć.

Wkładka miedziana jako antykoncepcja awaryjna

Wkładka miedziana założona do 5 dni (120 godzin) po stosunku bez zabezpieczenia jest według WHO najskuteczniejszą metodą antykoncepcji awaryjnej – jej skuteczność przekracza 99%. Dodatkowa korzyść: możesz ją później zostawić jako stałą antykoncepcję. Wymaga to jednak szybkiej wizyty u ginekologa, który wykona zabieg w tym czasie. Jeśli to niemożliwe, pozostaje tabletka – przeczytaj, jak działa tabletka dzień po. Wkładki hormonalne nie są przeznaczone do antykoncepcji awaryjnej.

Usunięcie wkładki i powrót płodności

Wkładkę usuwa lekarz – zwykle jest to szybkie pociągnięcie za nitki, mniej nieprzyjemne niż zakładanie. Możesz poprosić o usunięcie w każdej chwili, nie musisz czekać do końca okresu działania. Nie usuwaj jej samodzielnie. Płodność wraca od razu po wyjęciu, a wkładka nie powoduje niepłodności. Jeśli nie planujesz ciąży, nową wkładkę można często założyć podczas tej samej wizyty.

Na NFZ założenie i usunięcie wkładki są świadczeniem bezpłatnym – samą wkładkę trzeba kupić, bo nie jest refundowana. Orientacyjne ceny prywatnie znajdziesz w artykule ile kosztuje wizyta u ginekologa.

Kiedy pilnie do lekarza?

Skontaktuj się szybko z lekarzem lub zgłoś się na SOR, jeśli po założeniu wkładki:

  • masz silny lub narastający ból podbrzusza, zwłaszcza z gorączką;
  • pojawiły się nieprzyjemnie pachnące upławy, ból przy stosunku lub dreszcze;
  • krwawienie jest bardzo obfite albo trwa nietypowo długo;
  • nie wyczuwasz nitek, czujesz twardy element w pochwie lub podejrzewasz, że wkładka wypadła;
  • spóźnia się miesiączka albo test ciążowy jest dodatni – szczególnie z bólem lub plamieniem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wkładkę domaciczną może założyć kobieta, która nie rodziła?

Tak. Wytyczne WHO i CDC uznają, że kobiety, które nie rodziły, w tym nastolatki, mogą zwykle stosować wkładkę. Zabieg bywa nieco trudniejszy, dlatego warto porozmawiać z lekarzem o znieczuleniu.

Czy zakładanie wkładki boli?

Większość kobiet odczuwa skurcze podobne do bólu miesiączkowego, u części są one silne. Zapytaj lekarza o środek przeciwbólowy przed zabiegiem lub znieczulenie miejscowe.

Jak długo działa wkładka domaciczna?

Wkładki miedziane działają zwykle 5–10 lat, a hormonalne od 3 do 8 lat, zależnie od rodzaju. Dokładny czas sprawdzisz w ulotce swojej wkładki.

Czy wkładka domaciczna chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową?

Nie. Wkładka chroni tylko przed ciążą. Jeśli istnieje ryzyko zakażenia, używaj dodatkowo prezerwatywy.

Źródła

  1. WHO: Intrauterine devices (IUDs)
  2. NHS: What is an IUS (intrauterine system) or hormonal coil?
  3. CDC: Appendix B: Classifications for Intrauterine Devices (U.S. MEC)
  4. Ministerstwo Zdrowia (sejm.gov.pl): Odpowiedź Ministerstwa Zdrowia na interpelację nr 15221 w sprawie zakładania i usuwania wkładki antykoncepcyjnej w ramach NFZ
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ginekologiem.

Przeczytaj również