Wkładka domaciczna – miedziana czy hormonalna? Zakładanie i skutki

Wkładka domaciczna to jedna z najskuteczniejszych metod antykoncepcji – po założeniu chroni przed ciążą przez kilka lat i nie wymaga pamiętania o tabletkach. Do wyboru masz wkładkę miedzianą (bez hormonów) i hormonalną, uwalniającą lewonorgestrel. Wyjaśniamy, czym się różnią, jak wygląda zakładanie, jakie są skutki uboczne i komu wkładka nie jest polecana.
Czym jest wkładka domaciczna?
Wkładka domaciczna (wewnątrzmaciczna, potocznie „spirala”) to małe, zwykle plastikowe urządzenie w kształcie litery T, które lekarz umieszcza w jamie macicy. Do wkładki przymocowane są cienkie nitki, które wychodzą przez szyjkę macicy do pochwy – dzięki nim można sprawdzić, czy wkładka jest na miejscu, i łatwo ją usunąć.
Według Światowej Organizacji Zdrowia oba rodzaje wkładek są bardzo skuteczne: w pierwszym roku stosowania w ciążę zachodzi mniej niż 1 na 100 kobiet. Co ważne, skuteczność nie zależy od tego, czy pamiętasz o czymś codziennie – to jedna z przewag nad tabletkami. Wkładka nie chroni jednak przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, w tym HIV.
Wkładka miedziana czy hormonalna – różnice
| Wkładka miedziana | Wkładka hormonalna (z lewonorgestrelem) | |
|---|---|---|
| Jak działa | jony miedzi działają toksycznie na plemniki i komórkę jajową, utrudniając zapłodnienie | progestagen zagęszcza śluz szyjkowy i wpływa na błonę śluzową macicy |
| Hormony | brak | niewielka dawka działająca głównie miejscowo |
| Czas stosowania | zwykle 5–10 lat, zależnie od modelu | od 3 do 8 lat, zależnie od rodzaju i dawki |
| Wpływ na miesiączki | mogą być obfitsze, dłuższe i bardziej bolesne, zwłaszcza w pierwszych miesiącach | po kilku miesiącach zwykle skąpsze, a u części kobiet zanikają |
| Antykoncepcja awaryjna | tak – do 5 dni po stosunku | nie jest do tego przeznaczona |
Jak długo można nosić wkładkę?
Czas działania zależy od konkretnego modelu, dlatego zawsze sprawdzaj go w ulotce i zapisz datę założenia. Wkładki miedziane mają zwykle okres stosowania 5 lub 10 lat. Wśród wkładek hormonalnych te z najmniejszą dawką lewonorgestrelu stosuje się przez około 3 lata, ze średnią – 5 lat, a wkładka z największą dawką (52 mg) jest w Polsce zarejestrowana w antykoncepcji na 8 lat. Gdy wkładka jest stosowana z innych wskazań, np. w leczeniu obfitych miesiączek, okres ten może być krótszy – zdecyduje o tym lekarz.
Komu wkładka domaciczna może pasować?
Wkładka sprawdza się u kobiet, które chcą skutecznej i długotrwałej antykoncepcji bez codziennego pamiętania o tabletce. Wbrew popularnemu mitowi wkładkę można założyć także kobiecie, która nie rodziła. Zarówno WHO, jak i amerykańskie kryteria kwalifikacji do antykoncepcji (CDC) uznają, że nastolatki i kobiety, które nie rodziły, mogą zwykle stosować wkładki – zabieg bywa u nich nieco trudniejszy, a ryzyko wypadnięcia wkładki trochę większe.
Wkładka miedziana to dobra opcja, jeśli nie możesz lub nie chcesz stosować hormonów. Wkładka hormonalna bywa z kolei wybierana przez kobiety z obfitymi i bolesnymi miesiączkami, bo często zmniejsza krwawienia – więcej o tym problemie przeczytasz w artykule o bolesnych miesiączkach. Obie wkładki można stosować w czasie karmienia piersią. Jeśli dopiero zastanawiasz się nad wyborem, porównanie metod znajdziesz w poradniku jak wybrać metodę antykoncepcji.
Przeciwwskazania do założenia wkładki
Lekarz nie założy wkładki lub odłoży zabieg, jeśli:
- jesteś w ciąży lub nie można jej wykluczyć;
- masz aktywne zapalenie narządów miednicy mniejszej, zakażenie szyjki macicy lub chorobę przenoszoną drogą płciową (do czasu wyleczenia);
- masz niewyjaśnione krwawienia z dróg rodnych;
- masz nowotwór szyjki lub trzonu macicy;
- jama macicy jest zniekształcona, np. przez wadę wrodzoną albo niektóre mięśniaki macicy.
Wkładki miedzianej nie stosuje się przy uczuleniu na miedź i chorobie Wilsona. Wkładka hormonalna nie jest odpowiednia m.in. przy obecnym lub przebytym raku piersi oraz przy ciężkich chorobach wątroby. O tym, czy możesz bezpiecznie ją stosować, decyduje lekarz po wywiadzie i badaniu.
Jak wygląda zakładanie wkładki domacicznej?
Przed zabiegiem lekarz przeprowadzi wywiad, zbada Cię ginekologicznie i zwykle wykona USG. Poprosi też o aktualny wynik badania przesiewowego szyjki macicy, a w razie potrzeby zleci badania w kierunku zakażeń. Wkładkę często zakłada się w czasie miesiączki lub tuż po niej, ale można to zrobić w każdym dniu cyklu, jeśli ciąża jest wykluczona.
Sam zabieg trwa zwykle kilka minut i odbywa się na fotelu ginekologicznym:
- lekarz zakłada wziernik i dezynfekuje szyjkę macicy;
- mierzy długość jamy macicy;
- wprowadza wkładkę przez kanał szyjki za pomocą cienkiego aplikatora;
- przycina nitki tak, by pozostały w pochwie.
Większość kobiet odczuwa w trakcie skurcze przypominające ból miesiączkowy – od łagodnych po silne. Zapytaj lekarza o środek przeciwbólowy przed zabiegiem lub o znieczulenie miejscowe. Przez kilka dni możesz mieć skurcze i plamienia. Wizyta kontrolna z USG odbywa się zwykle po pierwszej miesiączce, a potem w ramach regularnych kontroli. Jak przebiega taka wizyta, opisujemy w artykule jak przebiega wizyta u ginekologa.
Skutki uboczne i możliwe powikłania
Najczęstsze dolegliwości pojawiają się w pierwszych miesiącach i zwykle słabną z czasem:
- wkładka miedziana – obfitsze, dłuższe i bardziej bolesne miesiączki, plamienia między nimi;
- wkładka hormonalna – nieregularne plamienia przez 3–6 miesięcy, później zwykle skąpe miesiączki lub ich brak; czasem niewielkie torbiele czynnościowe jajników, które najczęściej znikają samoistnie.
Rzadziej zdarzają się poważniejsze powikłania:
- zakażenie miednicy – ryzyko jest największe w pierwszych tygodniach po założeniu, zwykle przy nierozpoznanej infekcji;
- wypadnięcie lub przemieszczenie wkładki – najczęściej w pierwszych miesiącach, często podczas miesiączki;
- przebicie ściany macicy podczas zakładania – bardzo rzadkie;
- ciąża pozamaciczna – sama wkładka jej nie powoduje, ale jeśli mimo wkładki dojdzie do ciąży, trzeba ją pilnie wykluczyć.
Wkładka miedziana jako antykoncepcja awaryjna
Wkładka miedziana założona do 5 dni (120 godzin) po stosunku bez zabezpieczenia jest według WHO najskuteczniejszą metodą antykoncepcji awaryjnej – jej skuteczność przekracza 99%. Dodatkowa korzyść: możesz ją później zostawić jako stałą antykoncepcję. Wymaga to jednak szybkiej wizyty u ginekologa, który wykona zabieg w tym czasie. Jeśli to niemożliwe, pozostaje tabletka – przeczytaj, jak działa tabletka dzień po. Wkładki hormonalne nie są przeznaczone do antykoncepcji awaryjnej.
Usunięcie wkładki i powrót płodności
Wkładkę usuwa lekarz – zwykle jest to szybkie pociągnięcie za nitki, mniej nieprzyjemne niż zakładanie. Możesz poprosić o usunięcie w każdej chwili, nie musisz czekać do końca okresu działania. Nie usuwaj jej samodzielnie. Płodność wraca od razu po wyjęciu, a wkładka nie powoduje niepłodności. Jeśli nie planujesz ciąży, nową wkładkę można często założyć podczas tej samej wizyty.
Na NFZ założenie i usunięcie wkładki są świadczeniem bezpłatnym – samą wkładkę trzeba kupić, bo nie jest refundowana. Orientacyjne ceny prywatnie znajdziesz w artykule ile kosztuje wizyta u ginekologa.
Kiedy pilnie do lekarza?
Skontaktuj się szybko z lekarzem lub zgłoś się na SOR, jeśli po założeniu wkładki:
- masz silny lub narastający ból podbrzusza, zwłaszcza z gorączką;
- pojawiły się nieprzyjemnie pachnące upławy, ból przy stosunku lub dreszcze;
- krwawienie jest bardzo obfite albo trwa nietypowo długo;
- nie wyczuwasz nitek, czujesz twardy element w pochwie lub podejrzewasz, że wkładka wypadła;
- spóźnia się miesiączka albo test ciążowy jest dodatni – szczególnie z bólem lub plamieniem.
Najczęściej zadawane pytania
Czy wkładkę domaciczną może założyć kobieta, która nie rodziła?
Tak. Wytyczne WHO i CDC uznają, że kobiety, które nie rodziły, w tym nastolatki, mogą zwykle stosować wkładkę. Zabieg bywa nieco trudniejszy, dlatego warto porozmawiać z lekarzem o znieczuleniu.
Czy zakładanie wkładki boli?
Większość kobiet odczuwa skurcze podobne do bólu miesiączkowego, u części są one silne. Zapytaj lekarza o środek przeciwbólowy przed zabiegiem lub znieczulenie miejscowe.
Jak długo działa wkładka domaciczna?
Wkładki miedziane działają zwykle 5–10 lat, a hormonalne od 3 do 8 lat, zależnie od rodzaju. Dokładny czas sprawdzisz w ulotce swojej wkładki.
Czy wkładka domaciczna chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową?
Nie. Wkładka chroni tylko przed ciążą. Jeśli istnieje ryzyko zakażenia, używaj dodatkowo prezerwatywy.
Źródła
- WHO: Intrauterine devices (IUDs)
- NHS: What is an IUS (intrauterine system) or hormonal coil?
- CDC: Appendix B: Classifications for Intrauterine Devices (U.S. MEC)
- Ministerstwo Zdrowia (sejm.gov.pl): Odpowiedź Ministerstwa Zdrowia na interpelację nr 15221 w sprawie zakładania i usuwania wkładki antykoncepcyjnej w ramach NFZ


