Przejdź do treści

Mięśniaki macicy – objawy, diagnostyka i metody leczenia

Gabinet diagnostyczny w szpitalu z leżanką i aparaturą do badań obrazowych
Fot. Carol M. Highsmith / Wikimedia Commons, Public domain

Mięśniaki macicy to łagodne guzy zbudowane z tkanki mięśniowej macicy – najczęstsze guzy narządu rodnego u kobiet. Często nie dają żadnych objawów i wykrywa się je przypadkiem w USG, ale bywają przyczyną obfitych miesiączek, bólu czy trudności z zajściem w ciążę. Wyjaśniamy, jak się je rozpoznaje i jakie są metody leczenia – od obserwacji przez leczenie bez operacji po zabiegi.

Czym są mięśniaki macicy?

Mięśniak (nazywany też włókniakiem lub mięśniakowłókniakiem) to kulisty, zwykle twardy guzek, który rozwija się z komórek mięśnia gładkiego macicy. Może mieć kilka milimetrów albo kilkanaście centymetrów, a u wielu kobiet występuje kilka mięśniaków jednocześnie. To zmiany łagodne – nie dają przerzutów i nie są „wstępem” do raka.

Dokładna przyczyna ich powstawania nie jest znana. Wiadomo, że rosną pod wpływem żeńskich hormonów płciowych, dlatego dotyczą głównie kobiet w wieku rozrodczym, a po menopauzie zwykle przestają rosnąć i często się zmniejszają. Ryzyko zwiększają m.in. występowanie mięśniaków u matki lub siostry, otyłość, nadciśnienie tętnicze oraz wczesna pierwsza miesiączka.

Rodzaje mięśniaków – w tym mięśniak podśluzówkowy

Lekarze dzielą mięśniaki według położenia, bo od niego w dużej mierze zależą objawy i sposób leczenia:

  • mięśniak podśluzówkowy – rośnie tuż pod błoną śluzową, w stronę jamy macicy. Nawet niewielki może powodować obfite krwawienia i utrudniać zagnieżdżenie się zarodka,
  • mięśniak śródścienny – leży w grubości ściany macicy; duże mięśniaki tego typu powiększają macicę,
  • mięśniak podsurowicówkowy – rośnie na zewnątrz macicy, czasem na „szypule”. Częściej daje objawy ucisku na pęcherz lub jelita niż zaburzenia miesiączki.

Mięśniaki macicy – objawy

Duża część kobiet z mięśniakami nie ma żadnych dolegliwości. Jeśli objawy się pojawiają, najczęściej są to:

  • obfite i przedłużające się miesiączki, czasem ze skrzepami,
  • krwawienia lub plamienia między miesiączkami,
  • bolesne miesiączki, ból lub uczucie ciężkości w podbrzuszu, ból w okolicy lędźwiowej,
  • częste oddawanie moczu, nagłe parcie na pęcherz,
  • zaparcia, wzdęcia, uczucie ucisku na odbytnicę,
  • ból podczas stosunku,
  • powiększenie obwodu brzucha przy dużych mięśniakach,
  • trudności z zajściem w ciążę lub poronienia.

Długotrwałe, obfite krwawienia mogą prowadzić do niedokrwistości z niedoboru żelaza. Objawia się ona zmęczeniem, bladością, zadyszką, kołataniem serca, a także osłabieniem włosów – o tym, jak zaburzenia hormonalne i niedobory wpływają na włosy, przeczytasz w artykule problemy ginekologiczne a wypadanie włosów. Jeśli ból miesiączkowy jest Twoim głównym problemem, zajrzyj też do tekstu o tym, co pomaga na bolesne miesiączki.

Jak wykrywa się mięśniaki macicy?

Podstawowym badaniem jest USG ginekologiczne, najczęściej przezpochwowe. Pozwala określić liczbę mięśniaków, ich wielkość i położenie. Większe zmiany lekarz wyczuje także w badaniu dwuręcznym na fotelu.

W razie wątpliwości wykonuje się badania dodatkowe:

  • histeroskopię – oglądanie wnętrza jamy macicy za pomocą cienkiej optyki; przy okazji można usunąć mięśniak podśluzówkowy lub polip. Szczegóły znajdziesz w artykule histeroskopia – jak przebiega i kiedy warto ją wykonać,
  • rezonans magnetyczny miednicy – przy dużych lub licznych mięśniakach, przed planowaniem zabiegu,
  • badania krwi – morfologię i parametry gospodarki żelazem, jeśli miesiączki są obfite.

Lekarz musi też odróżnić mięśniaka od innych zmian, np. polipa endometrium, guza jajnika czy – bardzo rzadko – złośliwego mięsaka macicy. Niepokojący jest zwłaszcza mięśniak, który szybko rośnie, a także każdy mięśniak powiększający się po menopauzie.

Mięśniaki macicy – leczenie

Nie każdy mięśniak trzeba leczyć. Mięśniaki bez objawów zwykle wystarczy obserwować w regularnych kontrolach USG. Leczenie wybiera się indywidualnie – zależy od nasilenia dolegliwości, wielkości i położenia zmian, wieku oraz od tego, czy planujesz ciążę.

Mięśniaki macicy – leczenie bez operacji

  • leki łagodzące objawy – niesteroidowe leki przeciwzapalne na ból oraz leki zmniejszające krwawienie, np. kwas traneksamowy, a także uzupełnianie żelaza przy niedokrwistości,
  • leczenie hormonalne – m.in. antykoncepcja hormonalna lub wkładka wewnątrzmaciczna uwalniająca hormon mogą zmniejszać obfitość miesiączek. Niektóre leki hormonalne czasowo zmniejszają mięśniaki i bywają stosowane przed operacją; ich działanie jest jednak przejściowe, a część z nich można przyjmować tylko przez ograniczony czas,
  • embolizacja tętnic macicznych – zabieg wykonywany przez radiologa zabiegowego. Przez cienki cewnik wprowadzony do naczynia krwionośnego zamyka się naczynia odżywiające mięśniaki, które następnie się zmniejszają. Macica pozostaje na miejscu, ale jeśli planujesz ciążę, decyzję trzeba szczególnie dokładnie omówić z lekarzem.

Pamiętaj, że leki nie usuwają mięśniaków – łagodzą objawy lub pomagają przygotować się do zabiegu.

Leczenie operacyjne

  • miomektomia – wyłuszczenie samych mięśniaków z zachowaniem macicy. Wykonuje się ją laparoskopowo, przez otwarcie jamy brzusznej albo – przy mięśniakach podśluzówkowych – histeroskopowo. To częsty wybór u kobiet, które chcą mieć dzieci. Po miomektomii mięśniaki mogą powstawać na nowo,
  • histerektomia – usunięcie macicy. Jako jedyna daje pewność, że mięśniaki nie wrócą, ale oznacza brak możliwości zajścia w ciążę. Proponuje się ją głównie kobietom, które nie planują już dzieci. O skutkach i życiu po zabiegu przeczytasz w artykule co dla kobiety oznacza usunięcie macicy.

Mięśniak macicy a ciąża

Większość kobiet z mięśniakami zachodzi w ciążę i rodzi bez problemów. Znaczenie ma przede wszystkim położenie zmian: mięśniaki podśluzówkowe i te zniekształcające jamę macicy mogą utrudniać zajście w ciążę i zwiększać ryzyko poronienia. Dlatego przy staraniach o dziecko lekarz może zalecić ich usunięcie przed ciążą.

W czasie ciąży mięśniaki mogą się powiększać i czasem powodują ból. Duże mięśniaki wiążą się z większym ryzykiem porodu przedwczesnego, nieprawidłowego ułożenia dziecka i cięcia cesarskiego. Jeśli wiesz o mięśniakach, powiedz o nich lekarzowi prowadzącemu ciążę na pierwszej wizycie.

Kiedy pilnie do lekarza?

Zgłoś się na SOR lub zadzwoń pod numer 112, jeśli:

  • krwawienie jest tak obfite, że przez kilka godzin z rzędu co godzinę przemaczasz podpaskę lub tampon albo towarzyszą mu zawroty głowy, kołatanie serca czy omdlenie,
  • pojawił się nagły, bardzo silny ból brzucha, zwłaszcza z gorączką lub wymiotami,
  • jesteś w ciąży i masz silny ból brzucha lub krwawienie.

Pilnie (w ciągu kilku dni) umów się do ginekologa, gdy miesiączki stają się coraz obfitsze, gdy pojawiło się krwawienie po menopauzie albo gdy masz trudności z oddawaniem moczu. Więcej o innych chorobach narządu rodnego, które dają podobne objawy, znajdziesz w artykule o najczęstszych chorobach układu rozrodczego u kobiet.

Najczęściej zadawane pytania

Czy mięśniaki macicy mogą zmienić się w raka?

Mięśniaki to zmiany łagodne i praktycznie nie przekształcają się w nowotwór złośliwy. Bardzo rzadko pod postacią „mięśniaka” kryje się mięsak macicy, dlatego szybko rosnące zmiany i wzrost mięśniaka po menopauzie zawsze wymagają diagnostyki.

Czy mięśniaki macicy znikają po menopauzie?

Po menopauzie, gdy spada poziom estrogenów, mięśniaki zwykle przestają rosnąć i często się zmniejszają, a objawy nierzadko ustępują. Zwykle jednak nie znikają całkowicie, dlatego nadal warto kontrolować je w USG.

Czy mięśniak macicy trzeba zawsze operować?

Nie. Mięśniaki bez objawów zwykle tylko się obserwuje. Operację rozważa się przy uciążliwych dolegliwościach, niedokrwistości, szybkim wzroście zmiany lub gdy mięśniak utrudnia zajście w ciążę.

Czy mięśniaki macicy powodują tycie?

Same mięśniaki nie powodują przybierania na wadze, ale bardzo duże mogą powiększać obwód brzucha i dawać uczucie wzdęcia. Jeśli brzuch wyraźnie się powiększa, warto wykonać USG.

Źródła

  1. Medycyna Praktyczna: Mięśniaki macicy. Przyczyny, objawy i leczenie
  2. NHS: Fibroids
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ginekologiem.

Przeczytaj również