Czym są upławy, kiedy występują i jak je leczyć?

Upławy to potoczne określenie wydzieliny z pochwy, która różni się od tej, jaką zwykle obserwujesz – kolorem, zapachem, ilością lub konsystencją. Sama wydzielina jest jednak czymś całkowicie normalnym i świadczy o tym, że pochwa prawidłowo się oczyszcza. Z tego artykułu dowiesz się, jak odróżnić prawidłową wydzielinę od upławów, co oznacza ich kolor i zapach oraz kiedy potrzebne jest leczenie.

Czym są upławy, a czym prawidłowa wydzielina?

Każda dojrzała płciowo kobieta ma wydzielinę z pochwy. Składa się ona ze śluzu szyjkowego, złuszczonych komórek nabłonka i bakterii tworzących naturalną florę pochwy. Prawidłowa wydzielina jest zwykle:

• przezroczysta, mlecznobiała lub lekko kremowa,
• bez zapachu lub o delikatnym, lekko kwaśnym zapachu,
• nie wywołuje świądu, pieczenia ani bólu,
• zmienna w zależności od fazy cyklu.

W gabinecie ginekologicznym słowem „upławy” określa się najczęściej wydzielinę nieprawidłową – zwiększoną, o zmienionym kolorze lub zapachu, często z towarzyszącymi dolegliwościami. Na stronach poświęconych zdrowiu oba znaczenia bywają jednak używane zamiennie.

Kiedy wydzielina z pochwy jest fizjologiczna?

Ilość i wygląd wydzieliny zmieniają się naturalnie w różnych sytuacjach. Zwiększona, ale prawidłowa wydzielina pojawia się:

• w okolicy owulacji – śluz staje się obfity, przejrzysty i rozciągliwy, przypominający surowe białko jaja,
• w drugiej fazie cyklu – wydzielina jest zwykle gęstsza, biaława i mniej obfita,
• podczas podniecenia seksualnego,
• w ciąży – pod wpływem hormonów wydzieliny jest zwykle więcej,
• przy stosowaniu antykoncepcji hormonalnej – charakter śluzu może się zmienić,
• w okresie dojrzewania – na kilka miesięcy przed pierwszą miesiączką pojawia się biaława wydzielina, co jest typowym objawem zmian hormonalnych.

Po menopauzie wydzieliny jest zwykle mniej, co może powodować uczucie suchości.

Co oznacza kolor i zapach upławów?

Kolor i zapach wydzieliny mogą dać wskazówkę co do przyczyny, ale nie zastąpią badania. Poniższa tabela ma charakter orientacyjny.

Brązowa wydzielina często wiąże się z plamieniem – jeśli pojawia się zamiast miesiączki, przeczytaj artykuł co oznacza plamienie zamiast okresu.

Upławy o nieprzyjemnym zapachu

Wyraźny, nieprzyjemny zapach jest jednym z najczęstszych powodów wizyty u ginekologa. Najczęściej odpowiada za niego waginoza bakteryjna, rzadziej rzęsistkowica. Silny, zgniły zapach może też świadczyć o ciele obcym w pochwie, np. zapomnianym tamponie. Zapach, który pojawia się tylko po wysiłku lub w upalne dni, ale nie towarzyszą mu inne objawy, zwykle nie świadczy o chorobie.

Jakie są przyczyny nieprawidłowych upławów?

Najczęściej za upławy odpowiadają infekcje pochwy – bakteryjne, grzybicze lub pierwotniakowe. Szczegółowy opis poszczególnych rodzajów zapalenia znajdziesz w artykule stan zapalny pochwy – czym się objawia i jakie są jego przyczyny. Inne możliwe przyczyny to:

• choroby przenoszone drogą płciową,
• zapalenie szyjki macicy,
• polipy lub inne zmiany na szyjce macicy,
• ciało obce w pochwie,
• podrażnienie przez kosmetyki, płyny do higieny intymnej czy częste irygacje,
• rzadziej – zmiany nowotworowe szyjki lub trzonu macicy.

Jak leczy się upławy?

Leczenie zależy wyłącznie od przyczyny. Dlatego najważniejszym krokiem jest prawidłowe rozpoznanie. Ginekolog obejrzy wydzielinę podczas badania, może ocenić jej pH, wykonać badanie mikroskopowe lub pobrać wymaz.

• Waginoza bakteryjna – leczona lekami na receptę, doustnie lub dopochwowo.
• Grzybica pochwy – leki przeciwgrzybicze stosowane miejscowo lub doustnie. Część preparatów dopochwowych jest dostępna bez recepty, ale warto po nie sięgać tylko wtedy, gdy grzybica była już wcześniej rozpoznana przez lekarza, a obecne objawy są identyczne.
• Rzęsistkowica i inne choroby przenoszone drogą płciową – wymagają leczenia na receptę, zwykle także u partnera.
• Zmiany na szyjce macicy – postępowanie ustala lekarz po dalszej diagnostyce.

Nie stosuj na własną rękę antybiotyków ani irygacji – mogą one dodatkowo zaburzyć florę pochwy. Probiotyki ginekologiczne bywają stosowane wspomagająco, ale nie zastąpią leczenia infekcji.

Upławy w ciąży

W ciąży wydzieliny z pochwy jest zwykle więcej. Jeśli jest jasna, mlecznobiała, bez wyraźnego zapachu i nie towarzyszą jej dolegliwości, najczęściej jest to zjawisko prawidłowe. Ciąża sprzyja jednak grzybicy, a nieleczona waginoza bakteryjna może zwiększać ryzyko powikłań. Dlatego każdą zmianę koloru lub zapachu, świąd czy pieczenie zgłoś lekarzowi prowadzącemu, zanim sięgniesz po jakikolwiek preparat.

Pilnego kontaktu z lekarzem lub szpitalem wymaga:

• wodnista wydzielina, która wypływa stale lub nagle w większej ilości – może to być odpływanie płynu owodniowego,
• krwista wydzielina lub krwawienie,
• wydzielinie towarzyszą skurcze, ból brzucha lub gorączka.

Jak dbać o higienę, gdy masz upławy?

Do czasu wizyty u lekarza myj okolice intymne tylko z zewnątrz, wodą lub łagodnym preparatem bez zapachu. Noś przewiewną bawełnianą bieliznę i zmieniaj ją codziennie. Zrezygnuj z irygacji, dezodorantów intymnych i perfumowanych wkładek – mogą nasilić podrażnienie i zafałszować obraz podczas badania.

Kiedy upławy wymagają wizyty u lekarza?

Skonsultuj się z ginekologiem, jeśli:

• wydzielina wyraźnie zmieniła kolor, zapach lub ilość,
• towarzyszy jej świąd, pieczenie, ból przy stosunku lub przy oddawaniu moczu – o przyczynach świądu piszemy w artykule swędzenie pochwy – dlaczego się pojawia,
• jesteś w ciąży,
• objawy nawracają lub nie ustępują po leczeniu.

Pilnej pomocy wymagają upławy połączone z gorączką, silnym bólem podbrzusza lub krwawieniem, a także każda krwista wydzielina po menopauzie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy biała wydzielina przed okresem jest normalna?

Tak. W drugiej fazie cyklu wydzielina jest zwykle gęstsza i biaława. Niepokój powinna budzić dopiero wtedy, gdy towarzyszy jej świąd, pieczenie lub nieprzyjemny zapach.

Czy upławy mogą być objawem ciąży?

Zwiększona ilość jasnej, bezwonnej wydzieliny jest częsta w ciąży, ale nie jest jej pewnym objawem. Jeśli podejrzewasz ciążę, wykonaj test ciążowy.

Czy wkładki higieniczne pomagają przy upławach?

Mogą poprawić komfort, ale nie leczą przyczyny. Wybieraj wkładki bez zapachu i zmieniaj je często, bo długie noszenie sprzyja podrażnieniom.

Czy upławy u dziewczynki są powodem do niepokoju?

Biaława wydzielina przed pierwszą miesiączką jest zwykle prawidłowa. Jeśli jednak jest obfita, ma przykry zapach lub towarzyszy jej świąd, warto skonsultować się z ginekologiem dziecięcym.