Jakimi chorobami zajmuje się ginekologia onkologiczna?

Ginekologia onkologiczna to dziedzina medycyny, która zajmuje się profilaktyką, rozpoznawaniem i leczeniem nowotworów narządu rodnego kobiety. Ginekolog onkolog leczy m.in. raka szyjki macicy, raka trzonu macicy, raka jajnika oraz rzadsze nowotwory sromu i pochwy, a także zmiany przednowotworowe. Z tego artykułu dowiesz się, jakimi chorobami zajmuje się ginekologia onkologiczna, jakie objawy powinny Cię zaniepokoić i kiedy warto trafić do specjalisty.

Czym jest ginekologia onkologiczna?

Ginekologia onkologiczna to specjalizacja łącząca wiedzę z ginekologii i onkologii. Lekarz z tą specjalizacją:

• diagnozuje zmiany podejrzane o charakter nowotworowy,
• leczy stany przednowotworowe, zanim rozwinie się rak,
• przeprowadza operacje onkologiczne w obrębie narządu rodnego,
• współpracuje z onkologami klinicznymi i radioterapeutami w planowaniu leczenia uzupełniającego,
• prowadzi kontrolę po zakończonym leczeniu.

W ośrodkach onkologicznych decyzje o leczeniu podejmuje zwykle zespół wielodyscyplinarny, w którym uczestniczą lekarze różnych specjalności.

Jakie choroby leczy ginekolog onkolog?

Rak szyjki macicy i zmiany przednowotworowe

Rak szyjki macicy w zdecydowanej większości przypadków jest związany z przewlekłym zakażeniem onkogennymi typami wirusa HPV. Rozwija się powoli, poprzedzony przez wiele lat zmianami przednowotworowymi (śródnabłonkowymi). Dzięki temu jest jednym z nowotworów, którym można skutecznie zapobiegać.

Wczesne stadia zwykle nie dają objawów. Później mogą pojawić się:

• krwawienia po stosunku lub między miesiączkami,
• krwawienie po menopauzie,
• wodnista lub krwista wydzielina o nieprzyjemnym zapachu,
• ból w miednicy lub podczas współżycia.

Podstawą profilaktyki są szczepienie przeciw HPV oraz regularne badania przesiewowe – cytologia lub test HPV. Więcej przeczytasz w artykule najważniejsze informacje o cytologii. Przy nieprawidłowym wyniku wykonuje się kolposkopię i, w razie potrzeby, pobiera wycinki. Zmiany przednowotworowe często leczy się małoinwazyjnie, np. usuwając niewielki fragment szyjki.

Rak trzonu macicy (rak endometrium)

To nowotwór wywodzący się z błony śluzowej jamy macicy. Najczęściej dotyczy kobiet po menopauzie. Do czynników ryzyka należą m.in. otyłość, cukrzyca, nadciśnienie, długotrwałe działanie estrogenów bez równoważącego wpływu progesteronu, brak porodów i zespół policystycznych jajników. Wiele osób nie wie, że zespół policystycznych jajników przy bardzo rzadkich miesiączkach może sprzyjać przerostowi endometrium.

Najważniejszym objawem raka endometrium jest krwawienie po menopauzie. U młodszych kobiet niepokój powinny budzić obfite, nieregularne krwawienia. Ponieważ objaw pojawia się zwykle wcześnie, choroba jest często rozpoznawana w początkowym stadium. Diagnostyka obejmuje USG przezpochwowe i pobranie materiału z jamy macicy, np. podczas histeroskopii.

Rak jajnika

Rak jajnika często długo nie daje charakterystycznych objawów, a pierwsze sygnały – wzdęcia, uczucie pełności, ból brzucha, zmiana rytmu wypróżnień – łatwo pomylić z dolegliwościami trawiennymi. Dlatego bywa rozpoznawany w bardziej zaawansowanym stadium. Ryzyko jest wyższe u kobiet z obciążonym wywiadem rodzinnym i nosicielek niektórych mutacji genetycznych, np. BRCA1 i BRCA2. Szczegółowo opisujemy go w artykule czym objawia się rak jajnika i jakie są rokowania.

Ginekolog onkolog zajmuje się też oceną guzów jajnika o niejasnym obrazie w USG. Większość zmian w jajnikach to jednak torbiele łagodne – więcej przeczytasz w tekście torbiel jajnika – jak ją wykryć i co robić.

Nowotwory sromu i pochwy

To rzadkie nowotwory, częściej występujące u starszych kobiet. Część z nich wiąże się z zakażeniem HPV, inne rozwijają się na podłożu przewlekłych chorób skóry, np. liszaja twardzinowego. Niepokój powinny budzić:

• uporczywy świąd sromu, który nie mija mimo leczenia,
• guzek, owrzodzenie lub zgrubienie na skórze sromu,
• zmiana koloru skóry – białe, czerwone lub ciemne plamy,
• krwawienie lub wydzielina niezwiązane z miesiączką.

Inne choroby w zakresie ginekologii onkologicznej

• nowotwory trofoblastu – rzadkie choroby związane z ciążą, np. zaśniad groniasty, wymagające specjalistycznego leczenia i kontroli,
• mięsaki macicy – rzadkie nowotwory mięśniówki lub tkanki łącznej macicy,
• rak jajowodu i nowotwory otrzewnej – leczone podobnie jak rak jajnika,
• opieka nad kobietami z grupy wysokiego ryzyka – np. nosicielkami mutacji genetycznych, w tym planowanie badań i zabiegów zmniejszających ryzyko.

Jak leczy się nowotwory ginekologiczne?

Sposób leczenia zależy od rodzaju nowotworu, jego stopnia zaawansowania, wieku i ogólnego stanu zdrowia pacjentki oraz jej planów rodzicielskich. Stosuje się:

• leczenie operacyjne – często metodą laparoskopową lub klasyczną,
• radioterapię, w tym brachyterapię,
• chemioterapię,
• leczenie celowane i immunoterapię – w wybranych sytuacjach.

U młodych kobiet z wcześnie wykrytym nowotworem lekarze rozważają, gdy to bezpieczne, metody oszczędzające płodność.

Profilaktyka nowotworów ginekologicznych

Ginekologia onkologiczna to nie tylko leczenie, ale przede wszystkim zapobieganie i wczesne wykrywanie chorób. Najważniejsze elementy profilaktyki to:

• szczepienie przeciw HPV – najskuteczniejsze, gdy zostanie wykonane przed rozpoczęciem współżycia, ale może przynieść korzyści także później,
• badania przesiewowe szyjki macicy – cytologia lub test HPV wykonywane regularnie według obowiązujących zaleceń, również po szczepieniu,
• regularne wizyty u ginekologa połączone z badaniem i, w razie wskazań, USG przezpochwowym,
• utrzymanie prawidłowej masy ciała i aktywność fizyczna, które zmniejszają ryzyko raka endometrium,
• niepalenie tytoniu – palenie sprzyja utrzymywaniu się zakażenia HPV,
• poradnictwo genetyczne – gdy w rodzinie występowały nowotwory jajnika lub piersi.

Warto pamiętać, że nie istnieje skuteczne badanie przesiewowe w kierunku raka jajnika dla wszystkich kobiet. Dlatego tak ważna jest czujność i szybkie zgłaszanie lekarzowi niepokojących objawów.

Kiedy zgłosić się do ginekologa onkologa?

Najczęściej pierwszym lekarzem jest Twój ginekolog, który w razie potrzeby skieruje Cię do specjalisty. Nie odkładaj wizyty, jeśli zauważysz:

• krwawienie po menopauzie – nawet jednorazowe i niewielkie,
• krwawienia po stosunku lub między miesiączkami,
• uporczywe wzdęcia, uczucie pełności lub powiększenie obwodu brzucha,
• niewyjaśnioną utratę masy ciała,
• zmiany na skórze sromu lub przewlekły świąd,
• nieprawidłowy wynik cytologii lub testu HPV.

Konsultacja jest też zalecana, jeśli w Twojej rodzinie występowały nowotwory jajnika, piersi lub jelita grubego u kilku bliskich krewnych albo w młodym wieku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy do ginekologa onkologa potrzebne jest skierowanie?

Na wizytę prywatną skierowanie nie jest potrzebne. W ramach publicznej opieki zdrowotnej zasady mogą się różnić, dlatego warto sprawdzić je w wybranej placówce.

Czy nieprawidłowa cytologia oznacza raka?

Nie. Nieprawidłowy wynik najczęściej oznacza zmiany zapalne lub przednowotworowe, które można skutecznie leczyć. Wymaga jednak dalszej diagnostyki zgodnie z zaleceniem lekarza.

Czy nowotworom ginekologicznym można zapobiegać?

Raka szyjki macicy w dużej mierze można uniknąć dzięki szczepieniu przeciw HPV i badaniom przesiewowym. Ryzyko innych nowotworów zmniejsza m.in. utrzymanie prawidłowej masy ciała i szybka reakcja na niepokojące objawy.