Hemoglobina w ciąży – co warto wiedzieć?

Hemoglobina w ciąży to jeden z parametrów, na które lekarz patrzy przy każdej morfologii. Jej spadek jest w pewnym stopniu naturalny, ale zbyt niski poziom może oznaczać niedokrwistość, która wpływa na Twoje samopoczucie i przebieg ciąży. Wyjaśniamy, jakie wyniki są prawidłowe, skąd biorą się niedobory i jak im zapobiegać.

Czym jest hemoglobina i dlaczego jest tak ważna w ciąży?

Hemoglobina to białko zawarte w czerwonych krwinkach. Jej zadaniem jest przenoszenie tlenu z płuc do wszystkich tkanek. W ciąży zapotrzebowanie na tlen rośnie – potrzebuje go nie tylko Twój organizm, ale też łożysko i rozwijające się dziecko.

Do budowy hemoglobiny niezbędne jest żelazo. W ciąży jego zapotrzebowanie znacząco wzrasta, bo organizm produkuje więcej krwinek, a dziecko gromadzi własne zapasy na pierwsze miesiące życia.

Dlaczego hemoglobina w ciąży spada?

W czasie ciąży objętość krwi krążącej wyraźnie się zwiększa. Osocze, czyli płynna część krwi, przybywa jednak szybciej niż czerwonych krwinek. Krew staje się więc nieco „rozcieńczona”, a stężenie hemoglobiny w badaniu spada. To zjawisko nazywa się fizjologiczną niedokrwistością ciężarnych i samo w sobie nie jest chorobą.

Problem pojawia się wtedy, gdy spadek jest większy, niż wynikałoby to z rozcieńczenia krwi. Najczęściej stoi za tym niedobór żelaza.

Jaka hemoglobina w ciąży jest prawidłowa?

Normy mogą się nieco różnić w zależności od laboratorium, dlatego zawsze patrz na zakres podany na wyniku i omawiaj go z lekarzem. Powszechnie przyjmuje się następujące wartości graniczne:

Lekarz ocenia nie tylko samą hemoglobinę, ale też inne parametry morfologii, np. hematokryt, liczbę krwinek czerwonych i ich wielkość (MCV). W razie wątpliwości zleca oznaczenie ferrytyny, która najlepiej pokazuje zapasy żelaza w organizmie.

Niska hemoglobina w ciąży – przyczyny

• Niedobór żelaza – najczęstsza przyczyna. Sprzyjają mu skąpe zapasy przed ciążą, obfite miesiączki w przeszłości, krótki odstęp między ciążami czy dieta uboga w żelazo.
• Niedobór kwasu foliowego lub witaminy B12 – zdarza się rzadziej, częściej u kobiet na diecie wykluczającej produkty zwierzęce lub z chorobami przewodu pokarmowego.
• Ciąża mnoga – przy bliźniętach zapotrzebowanie na żelazo jest jeszcze większe.
• Nasilone wymioty – utrudniają przyjmowanie i wchłanianie składników odżywczych.
• Inne choroby – np. przewlekłe stany zapalne, choroby jelit czy wrodzone zaburzenia budowy hemoglobiny.

Objawy niskiej hemoglobiny w ciąży

Łagodna niedokrwistość często nie daje żadnych objawów i wychodzi dopiero w badaniu krwi. Gdy hemoglobina spada bardziej, możesz zauważyć:

• przewlekłe zmęczenie i senność, większe niż zwykle w ciąży,
• bladość skóry i śluzówek,
• zawroty głowy, mroczki przed oczami,
• zadyszkę i szybkie bicie serca przy niewielkim wysiłku,
• bóle głowy i trudności z koncentracją,
• łamliwe paznokcie, wypadanie włosów, pękające kąciki ust.

Wiele z tych objawów łatwo zrzucić na samą ciążę, dlatego tak ważne są regularne badania krwi.

Czy niska hemoglobina jest groźna dla dziecka?

Łagodna, szybko wyrównana niedokrwistość zwykle nie stanowi zagrożenia. Nieleczona, znaczna niedokrwistość z niedoboru żelaza wiąże się jednak z większym ryzykiem porodu przedwczesnego i niskiej masy urodzeniowej dziecka. U mamy zwiększa zmęczenie, obniża odporność i utrudnia regenerację po porodzie, zwłaszcza jeśli w trakcie porodu dojdzie do większej utraty krwi.

Jak podnieść hemoglobinę w ciąży?

Dieta bogata w żelazo

Żelazo najlepiej wchłania się z produktów zwierzęcych, takich jak chude czerwone mięso, drób i ryby. Roślinne źródła to m.in. nasiona roślin strączkowych, kasza gryczana, pestki dyni, natka pietruszki, szpinak i jarmuż. Wchłanianie żelaza poprawia witamina C, więc warto łączyć te produkty z warzywami i owocami, np. papryką czy cytrusami.

Herbata, kawa i duże ilości nabiału utrudniają wchłanianie żelaza. Nie musisz z nich rezygnować, ale lepiej nie popijać nimi posiłków bogatych w żelazo.

Suplementacja żelaza

Jeśli badania wykażą niedobór, sama dieta zwykle nie wystarczy. Lekarz zaleci preparat żelaza i dobierze dawkę do wyników. Stosuj go zgodnie z zaleceniem i nie zwiększaj dawki na własną rękę. Żelazo może powodować dolegliwości żołądkowe i zaparcia – jeśli Ci dokuczają, zajrzyj do artykułu zaparcia w ciąży – jak możesz sobie z nimi radzić i powiedz o nich lekarzowi.

Po kilku tygodniach leczenia wykonuje się kontrolną morfologię. W cięższych przypadkach lub gdy tabletki nie działają, lekarz może zaproponować żelazo podawane dożylnie.

Za wysoka hemoglobina w ciąży

Rzadziej zdarza się sytuacja odwrotna. Wysoka hemoglobina może wynikać z odwodnienia, np. przy wymiotach, palenia papierosów czy niektórych chorób. Ponieważ w ciąży krew naturalnie się rozcieńcza, wynik wyraźnie powyżej normy zawsze wymaga omówienia z lekarzem.

Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem?

Nie czekaj do kolejnej planowej wizyty, jeśli pojawią się:

• omdlenia lub silne zawroty głowy,
• duszność w spoczynku lub ból w klatce piersiowej,
• bardzo szybkie, nierówne bicie serca,
• krwawienie z dróg rodnych,
• czarne, smoliste stolce lub krew w stolcu.

Morfologia to tylko jedno z badań wykonywanych w ciąży. O tym, jak wygląda opieka nad przyszłą mamą od pierwszych tygodni, przeczytasz w artykule ciąża – jak dbać o siebie i dziecko przez dziewięć miesięcy. Jeśli spodziewasz się bliźniąt, szczególnie zwróć uwagę na wyniki krwi – więcej znajdziesz w tekście o ciąży bliźniaczej.

Najczęściej zadawane pytania

Jak często bada się hemoglobinę w ciąży?

Morfologię krwi wykonuje się na początku ciąży i kilkukrotnie w jej trakcie, zwykle w każdym trymestrze. Przy stwierdzonej niedokrwistości lekarz zleca dodatkowe badania kontrolne.

Czy niska hemoglobina w ciąży to zawsze anemia?

Nie zawsze. Niewielki spadek hemoglobiny jest naturalny i wynika z rozcieńczenia krwi. O niedokrwistości mówi się dopiero wtedy, gdy wynik spada poniżej przyjętych wartości granicznych.

Ile trwa podniesienie hemoglobiny po rozpoczęciu suplementacji żelaza?

Pierwszą poprawę w wynikach widać zwykle po kilku tygodniach regularnego przyjmowania żelaza. Odbudowa zapasów trwa dłużej, dlatego leczenie często kontynuuje się jeszcze po wyrównaniu hemoglobiny.

Czy mogę przyjmować żelazo w ciąży bez recepty?

Wiele preparatów żelaza jest dostępnych bez recepty, ale dawkę powinien dobrać lekarz na podstawie wyników badań. Nadmiar żelaza również nie jest obojętny dla zdrowia.