Na czym polega tyłozgięcie macicy?

Tyłozgięcie macicy oznacza, że macica jest odchylona w stronę kręgosłupa, a nie – jak u większości kobiet – ku przodowi, w stronę pęcherza. Wiele osób niepokoi się, słysząc taką informację podczas USG, tymczasem tyłozgięcie macicy to najczęściej zupełnie normalny wariant budowy. Wyjaśniamy, na czym polega, kiedy może dawać objawy i czy wpływa na ciążę.

Jak zwykle ułożona jest macica?

Macica (łac. uterus) leży w miednicy mniejszej, między pęcherzem moczowym z przodu a odbytnicą z tyłu. Jej położenie opisuje się za pomocą dwóch pojęć:

• przodopochylenie (łac. anteversio) – macica jako całość jest pochylona do przodu względem pochwy,
• przodozgięcie (łac. anteflexio) – trzon macicy jest zgięty do przodu względem szyjki.

U większości kobiet macica jest jednocześnie przodopochylona i przodozgięta. Utrzymują ją więzadła i mięśnie dna miednicy, ale nie na sztywno – macica jest ruchoma i nieco zmienia położenie np. przy wypełnionym pęcherzu, w ciąży czy z wiekiem.

Na czym polega tyłozgięcie macicy?

W tyłozgięciu (łac. retroflexio uteri) trzon macicy jest zgięty ku tyłowi względem szyjki, w stronę odbytnicy i kości krzyżowej. Często towarzyszy mu tyłopochylenie (łac. retroversio), czyli odchylenie całej macicy do tyłu. W praktyce oba terminy bywają używane zamiennie, a w opisach USG można spotkać określenie „macica w tyłozgięciu” lub „retroflexio”.

Tyłozgięcie macicy jest częste – występuje u sporej części kobiet, według różnych źródeł nawet u co piątej. U zdecydowanej większości z nich jest to po prostu indywidualna cecha anatomiczna, podobnie jak kształt nosa czy kolor oczu, i nie wymaga żadnego leczenia.

Jakie są przyczyny tyłozgięcia?

Tyłozgięcie wrodzone (ruchome)

Najczęściej kobieta po prostu ma taką budowę od urodzenia. Macica pozostaje ruchoma, a lekarz podczas badania może ją swobodnie przemieszczać. To ten wariant, który zwykle nie daje żadnych objawów.

Tyłozgięcie nabyte

Rzadziej położenie macicy zmienia się w ciągu życia. Może się to zdarzyć:

• po ciąży i porodzie – gdy więzadła są rozciągnięte; często po kilku miesiącach macica wraca do wcześniejszego położenia,
• po menopauzie – na skutek osłabienia więzadeł i mięśni dna miednicy,
• przy mięśniakach lub guzach – które zmieniają kształt i ciężar macicy,
• przy zrostach – po zapaleniach narządów miednicy, operacjach lub w przebiegu endometriozy. Wtedy macica może być „unieruchomiona” w tyłozgięciu.

Właśnie ten ostatni przypadek – tzw. tyłozgięcie utrwalone – ma największe znaczenie kliniczne. Objawy nie wynikają wtedy z samego położenia macicy, ale z choroby, która je spowodowała. Więcej o jednej z najczęstszych takich chorób przeczytasz w artykule czym jest endometrioza i jak przebiega jej leczenie.

Jakie objawy może dawać tyłozgięcie macicy?

Najczęściej żadnych. Jeśli dolegliwości się pojawiają, mogą to być:

• ból podczas głębokiej penetracji przy współżyciu – czasem pomaga zmiana pozycji,
• bolesne miesiączki,
• ból w okolicy krzyżowej lub lędźwiowej, nasilający się przed miesiączką,
• trudności z założeniem tamponu lub kubeczka menstruacyjnego,
• uczucie ucisku na odbytnicę.

Pamiętaj, że takie objawy mają wiele możliwych przyczyn – od endometriozy, przez mięśniaki, po stany zapalne. Nie warto więc z góry przypisywać ich tyłozgięciu. Ich źródło powinien ustalić ginekolog.

Jak rozpoznaje się tyłozgięcie macicy?

Tyłozgięcie najczęściej wykrywa się przypadkiem, podczas rutynowego badania ginekologicznego lub USG przezpochwowego. W badaniu dwuręcznym lekarz ocenia położenie i ruchomość macicy, a USG pokazuje jej ułożenie, wielkość i ewentualne zmiany, takie jak mięśniaki. O tym, co jeszcze można zobaczyć w tym badaniu, przeczytasz w tekście jakie problemy zdrowotne pomaga diagnozować ultrasonografia ginekologiczna.

Jeśli lekarz podejrzewa zrosty lub endometriozę, może zlecić dalszą diagnostykę, a w niektórych przypadkach zaproponować laparoskopię.

Czy tyłozgięcie macicy utrudnia zajście w ciążę?

Samo tyłozgięcie macicy nie jest uznawane za przyczynę niepłodności. Plemniki docierają do jajowodów niezależnie od tego, w którą stronę zgięta jest macica. Popularne rady, by po stosunku leżeć w określonej pozycji „ze względu na tyłozgięcie”, nie mają naukowego uzasadnienia.

Trudności z zajściem w ciążę mogą natomiast wynikać z chorób, które czasem towarzyszą tyłozgięciu nabytemu – zwłaszcza endometriozy i zrostów po zapaleniach. Jeśli starasz się o dziecko bezskutecznie przez rok (a po 35. roku życia – przez pół roku), zgłoś się do ginekologa niezależnie od położenia macicy.

Tyłozgięcie macicy a ciąża

W ciąży rosnąca macica zazwyczaj samoistnie unosi się i przesuwa ku przodowi, zwykle pod koniec pierwszego trymestru. Ciąża i poród przebiegają wtedy tak samo jak u kobiet z macicą w przodozgięciu.

Bardzo rzadko macica nie zmienia położenia i zostaje „uwięziona” w miednicy. Objawami mogą być narastające trudności z oddawaniem moczu lub zatrzymanie moczu, ból podbrzusza i uczucie silnego ucisku. Taki stan wymaga pilnej oceny lekarskiej.

Czy tyłozgięcie macicy trzeba leczyć?

Bezobjawowe tyłozgięcie – nie. To normalny wariant budowy, który nie wymaga kontroli częstszych niż standardowe wizyty profilaktyczne. Gdy pojawiają się dolegliwości, leczy się ich przyczynę, np. endometriozę, mięśniaki lub zrosty. Przy osłabieniu dna miednicy pomocna bywa fizjoterapia uroginekologiczna. Zabiegi operacyjne korygujące samo położenie macicy wykonuje się dziś bardzo rzadko i tylko przy wyraźnych wskazaniach.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

• gdy ból podczas współżycia lub bolesne miesiączki utrudniają codzienne funkcjonowanie,
• gdy dolegliwości narastają z czasem,
• gdy w ciąży pojawiają się problemy z oddawaniem moczu lub silny ucisk w miednicy,
• gdy masz silny ból podbrzusza z gorączką – wtedy pilnie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy tyłozgięcie macicy jest chorobą?

Zwykle nie. U większości kobiet to prawidłowy wariant anatomiczny, który nie daje objawów i nie wymaga leczenia.

Czy tyłozgięcie macicy może samo się zmienić?

Tak, położenie macicy może się zmieniać – na przykład w ciąży macica zwykle przesuwa się do przodu, a po porodzie bywa inaczej ułożona niż wcześniej. Nie trzeba temu w żaden sposób pomagać.

Czy przy tyłozgięciu można stosować kubeczek menstruacyjny?

Najczęściej tak. Czasem trzeba wybrać inny rozmiar lub kształt kubeczka i nieco inaczej go wprowadzać – w razie trudności warto zapytać ginekologa lub położną.

Czy tyłozgięcie wpływa na wynik cytologii?

Nie. Może co najwyżej nieco utrudnić uwidocznienie szyjki we wziernikach, ale lekarz radzi sobie z tym, dobierając ustawienie wziernika.