Czy palenie w ciąży szkodzi dziecku?

Palenie w ciąży szkodzi dziecku – to jedna z najlepiej udokumentowanych zależności w medycynie. Substancje z dymu tytoniowego przenikają przez łożysko i zwiększają ryzyko wielu powikłań, od niskiej masy urodzeniowej po przedwczesny poród. Dobra wiadomość jest taka, że rzucenie palenia na każdym etapie ciąży przynosi korzyści Tobie i dziecku.

Dlaczego palenie w ciąży jest tak szkodliwe?

Dym tytoniowy zawiera tysiące związków chemicznych, w tym nikotynę, tlenek węgla, metale ciężkie i substancje rakotwórcze. W czasie ciąży nie zostają one „po stronie mamy” – przenikają przez łożysko do krwiobiegu dziecka.

• Nikotyna obkurcza naczynia krwionośne, także w łożysku, przez co do dziecka dociera mniej krwi, tlenu i składników odżywczych.
• Tlenek węgla wiąże się z hemoglobiną silniej niż tlen i dodatkowo zmniejsza ilość tlenu dostępnego dla płodu.
• Inne toksyny mogą zaburzać rozwój narządów, m.in. płuc i układu nerwowego.

Skutki palenia nie kończą się w chwili porodu. Dzieci matek palących w ciąży są bardziej narażone na problemy zdrowotne także w późniejszym życiu.

Jakie powikłania ciąży może spowodować palenie?

Palenie zwiększa ryzyko powikłań dotyczących zarówno przebiegu ciąży, jak i zdrowia dziecka.

Powikłania ciąży i porodu

• Poronienie – ryzyko utraty ciąży jest u kobiet palących wyższe.
• Ciąża pozamaciczna – palenie wpływa na pracę jajowodów, co sprzyja zagnieżdżeniu się zarodka poza macicą.
• Problemy z łożyskiem – m.in. łożysko przodujące i przedwczesne odklejenie łożyska, które mogą być groźne dla matki i dziecka.
• Przedwczesne pęknięcie pęcherza płodowego.
• Przedwczesny poród – wcześniaki częściej mają problemy z oddychaniem, karmieniem, utrzymaniem temperatury ciała i są bardziej podatne na infekcje.
• Obumarcie płodu – ryzyko martwego urodzenia jest u palących kobiet wyższe.

Skutki dla dziecka

• Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu – dziecko rośnie wolniej, niż powinno.
• Niska masa urodzeniowa – to jeden z najczęstszych skutków palenia w ciąży. Niska masa urodzeniowa wiąże się z większym ryzykiem problemów zdrowotnych w okresie noworodkowym, a według badań także chorób przewlekłych w dorosłości.
• Wady wrodzone – palenie wiąże się m.in. z większym ryzykiem rozszczepu wargi i/lub podniebienia. Badane są też związki z innymi wadami, np. serca.
• Słabszy rozwój płuc – dzieci te częściej chorują na astmę i infekcje dróg oddechowych.
• Zespół nagłej śmierci łóżeczkowej (SIDS) – ryzyko jest wyższe zarówno przy paleniu w ciąży, jak i przy ekspozycji dziecka na dym po porodzie.
• Problemy rozwojowe i behawioralne – badania wskazują na związek palenia w ciąży m.in. z większym ryzykiem zaburzeń uwagi i zachowania u dzieci.

Czy można palić „trochę” w ciąży?

Nie ma bezpiecznej liczby papierosów w ciąży. Ryzyko rośnie wraz z liczbą wypalanych papierosów, ale nawet kilka dziennie może szkodzić dziecku. Ograniczenie palenia jest lepsze niż palenie bez zmian, jednak celem powinno być całkowite rzucenie nałogu.

E-papierosy, podgrzewacze tytoniu i bierne palenie

E-papierosy i podgrzewacze tytoniu nie są bezpieczną alternatywą w ciąży. Większość z nich zawiera nikotynę, która sama w sobie szkodzi rozwijającemu się dziecku, a ich długofalowy wpływ na płód nie jest dobrze poznany.

Szkodliwe jest także bierne palenie. Jeśli Twój partner lub domownicy palą, poproś ich, aby nie robili tego w domu, w samochodzie ani w Twojej obecności – a najlepiej, by również spróbowali rzucić palenie. Podobnie jak w przypadku innych używek, warto znać fakty – przeczytaj też, co trzeba wiedzieć o marihuanie w ciąży.

Kiedy najlepiej rzucić palenie?

Najlepiej jeszcze przed zajściem w ciążę – palenie obniża też płodność. Jeśli jednak jesteś już w ciąży, nigdy nie jest za późno. Rzucenie palenia na wczesnym etapie ciąży daje największe korzyści, ale nawet zaprzestanie palenia w późniejszych tygodniach poprawia dotlenienie dziecka i zmniejsza ryzyko części powikłań.

Jak rzucić palenie w ciąży?

Rzucenie palenia bywa trudne, ale nie musisz robić tego sama. Pomocne mogą być:

1. Rozmowa z lekarzem lub położną – powiedz otwarcie, że palisz. Specjalista nie jest od oceniania, tylko od pomocy.
2. Poradnictwo antynikotynowe – w Polsce działają bezpłatne poradnie i telefoniczne linie wsparcia dla osób rzucających palenie.
3. Wsparcie bliskich – łatwiej wytrwać, gdy partner i rodzina wspierają Cię, a najlepiej również rzucają palenie.
4. Unikanie sytuacji „wyzwalających” – np. przerw na papierosa w pracy czy kawy z palącymi znajomymi.
5. Nowe nawyki – spacer, dozwolona w ciąży aktywność fizyczna, techniki oddechowe i inne sposoby radzenia sobie ze stresem.

Nikotynowa terapia zastępcza (np. plastry czy gumy) bywa rozważana w ciąży, gdy inne metody zawiodą, ale wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Nie stosuj leków na rzucenie palenia na własną rękę.

Ciąża to czas wielu zmian i decyzji – więcej o tym okresie przeczytasz w artykule Ciąża – piękny i trudny okres w życiu kobiety.

Najczęściej zadawane pytania

Czy palenie na początku ciąży, zanim o niej wiedziałam, zaszkodziło dziecku?

Wiele kobiet pali, zanim dowie się o ciąży. Najważniejsze jest, aby rzucić palenie jak najszybciej i powiedzieć o tym lekarzowi prowadzącemu, który odpowiednio zaplanuje opiekę.

Czy nagłe rzucenie palenia w ciąży jest bezpieczne?

Tak. Rzucenie palenia jest korzystne na każdym etapie ciąży, a objawy odstawienia nikotyny nie szkodzą dziecku. Jeśli są dla Ciebie trudne, poproś lekarza o wsparcie.

Czy e-papierosy są bezpieczniejsze w ciąży niż zwykłe papierosy?

Nie należy ich traktować jako bezpiecznej alternatywy. Zawierają zwykle nikotynę, która szkodzi rozwijającemu się dziecku, dlatego w ciąży najlepiej całkowicie zrezygnować z wszelkich wyrobów nikotynowych.

Czy bierne palenie szkodzi dziecku w ciąży?

Tak. Wdychanie dymu tytoniowego przez kobietę w ciąży również zwiększa ryzyko powikłań, m.in. niskiej masy urodzeniowej. Dlatego warto, aby w otoczeniu przyszłej mamy nikt nie palił.