Jakie są najważniejsze badania ginekologiczne?

Najważniejsze badania ginekologiczne to przede wszystkim badanie na fotelu, cytologia lub test HPV, USG narządu rodnego oraz badanie piersi. W razie potrzeby lekarz uzupełnia je o badania krwi, wymazy czy bardziej specjalistyczną diagnostykę. Poniżej znajdziesz przegląd tych badań – co każde z nich wykrywa i kiedy się je wykonuje.

Ten artykuł to swego rodzaju mapa badań. Jeśli interesuje Cię, dlaczego profilaktyka jest tak ważna i jak wpisać ją w swój kalendarz, przeczytaj tekst o tym, dlaczego regularne wizyty u ginekologa są tak ważne.

Badania ginekologiczne w skrócie

Badanie ginekologiczne na fotelu

To podstawa każdej wizyty. Lekarz ogląda narządy zewnętrzne, następnie za pomocą wziernika ocenia pochwę i szyjkę macicy, a na końcu wykonuje badanie dwuręczne – bada palcami przez pochwę, jednocześnie uciskając podbrzusze. W ten sposób może wyczuć powiększenie macicy, bolesność czy opór w okolicy jajników.

Badanie trwa kilka minut. Szczegółowy opis znajdziesz w artykule jak przebiega wizyta u ginekologa.

Cytologia i test HPV

Cytologia to badanie komórek pobranych z szyjki macicy. Pozwala wykryć zmiany przednowotworowe, zanim rozwinie się rak. Coraz częściej wykonuje się również test na obecność wirusa HPV wysokiego ryzyka, który odpowiada za zdecydowaną większość przypadków raka szyjki macicy. W Polsce kobiety w określonym przedziale wiekowym mogą wykonywać badania przesiewowe bezpłatnie w ramach programu NFZ.

Wszystko o przygotowaniu, rodzajach cytologii i interpretacji wyników przeczytasz w osobnym tekście: najważniejsze informacje o cytologii.

USG ginekologiczne

Ultrasonografia narządu rodnego jest dziś stałym elementem diagnostyki. Najczęściej wykonuje się USG przezpochwowe, a u dziewcząt i kobiet, które nie współżyły – przez powłoki brzuszne. Badanie jest bezpieczne, bezbolesne i nie wykorzystuje promieniowania rentgenowskiego.

USG pozwala ocenić m.in. grubość błony śluzowej macicy, obecność mięśniaków i polipów, torbieli jajników czy cech zespołu policystycznych jajników. Dokładniej opisujemy to w artykule jakie problemy zdrowotne pomaga diagnozować USG ginekologiczne.

Badania piersi

Ginekolog często bada piersi palpacyjnie, czyli obmacując je i sprawdzając węzły chłonne pod pachami. Uzupełnieniem są badania obrazowe:

• USG piersi – szczególnie przydatne u młodszych kobiet, które mają gęstszą tkankę gruczołową,
• mammografia – podstawowe badanie przesiewowe u kobiet starszych; w Polsce kobiety w określonym wieku mogą wykonywać je bezpłatnie w ramach programu profilaktycznego.

Niezależnie od badań u lekarza warto co miesiąc samodzielnie oglądać i badać piersi, najlepiej kilka dni po miesiączce. Każdy nowy guzek, wciągnięcie brodawki, zmianę skóry czy wydzielinę z brodawki skonsultuj z lekarzem.

Wymazy i badania mikrobiologiczne

Gdy pojawiają się upławy, świąd, pieczenie lub nieprzyjemny zapach, lekarz może pobrać wymaz z pochwy. Najczęściej wykonuje się:

• ocenę biocenozy pochwy – pokazuje, czy flora bakteryjna jest prawidłowa,
• posiew z antybiogramem – pozwala ustalić, jaki drobnoustrój wywołał infekcję i jaki lek będzie skuteczny,
• testy w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową – np. chlamydii czy rzeżączki.

W ciąży wykonuje się też wymaz w kierunku paciorkowców grupy B, zgodnie z harmonogramem badań ciążowych.

Badania krwi zlecane przez ginekologa

Ginekolog może zlecić badania krwi, gdy szuka przyczyny zaburzeń cyklu, problemów z zajściem w ciążę czy dolegliwości hormonalnych. Najczęściej są to:

• morfologia – m.in. przy obfitych miesiączkach, które mogą prowadzić do niedokrwistości,
• TSH i inne hormony tarczycy,
• hormony płciowe – np. FSH, LH, estradiol, progesteron, prolaktyna, testosteron, oznaczane w określonych dniach cyklu,
• AMH – jako jeden z parametrów oceny rezerwy jajnikowej,
• beta-hCG – potwierdzenie i monitorowanie wczesnej ciąży,
• badania w kierunku chorób zakaźnych – np. HIV, kiły, WZW typu B i C,
• markery nowotworowe – np. CA-125, tylko w uzasadnionych sytuacjach i zawsze razem z innymi badaniami.

Badania specjalistyczne

Jeśli podstawowe badania wykażą nieprawidłowości, lekarz może zlecić dalszą diagnostykę:

• kolposkopia – oglądanie szyjki macicy w powiększeniu, często z pobraniem wycinka,
• histeroskopia – zajrzenie do wnętrza jamy macicy cienkim wziernikiem optycznym,
• biopsja endometrium – pobranie fragmentu błony śluzowej macicy do badania histopatologicznego,
• laparoskopia diagnostyczna – ocena narządów miednicy od strony jamy brzusznej, np. przy podejrzeniu endometriozy,
• rezonans magnetyczny miednicy – gdy obraz w USG jest niejednoznaczny.

Badania w ciąży i przed ciążą

Przed planowaną ciążą warto wykonać m.in. cytologię, morfologię, oznaczenie grupy krwi, TSH, glukozę oraz badania w kierunku niektórych infekcji, np. toksoplazmozy, różyczki czy WZW. W samej ciąży obowiązuje osobny harmonogram badań, a kobietom proponuje się także badania prenatalne. Lekarz prowadzący ciążę dobierze ich zakres indywidualnie.

Badania ginekologiczne po menopauzie

Po menopauzie badania ginekologiczne nadal są potrzebne. Ryzyko niektórych chorób, m.in. raka endometrium, jajnika i piersi, rośnie z wiekiem. Kontrola obejmuje zwykle badanie na fotelu, USG przezpochwowe z oceną endometrium, badania przesiewowe szyjki macicy zgodnie z zaleceniami oraz mammografię. Lekarz może też zlecić badania w kierunku osteoporozy czy zaburzeń lipidowych.

Kiedy nie czekać na badania kontrolne?

Umów się do ginekologa szybciej, jeśli zauważysz:

• krwawienie po stosunku lub między miesiączkami,
• jakiekolwiek krwawienie po menopauzie,
• uporczywy ból podbrzusza lub ból podczas współżycia,
• nowy guzek w piersi,
• upławy o nieprzyjemnym zapachu, świąd lub pieczenie,
• nagłą zmianę cyklu, która utrzymuje się przez kilka miesięcy.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie badania ginekologiczne trzeba robić regularnie?

Podstawą jest coroczna kontrola u ginekologa z badaniem na fotelu, regularne badania przesiewowe szyjki macicy (cytologia lub test HPV) oraz badania piersi dostosowane do wieku. Częstotliwość ustala lekarz.

Czy USG ginekologiczne zastępuje cytologię?

Nie. USG ocenia budowę macicy i jajników, a cytologia bada komórki szyjki macicy. To dwa różne badania, które się uzupełniają.

Czy na badania ginekologiczne potrzebne jest skierowanie?

Do ginekologa w ramach NFZ skierowanie nie jest potrzebne. Badania dodatkowe, np. hormonalne czy mammografię poza programem, zleca zwykle lekarz.