Leczenie objawów menopauzy – terapia hormonalna i inne metody

Gdy zmiana nawyków nie wystarcza, a objawy menopauzy odbierają Ci sen i energię, warto sięgnąć po leczenie. Menopauzalna terapia hormonalna jest najskuteczniejszą metodą łagodzenia uderzeń gorąca, ale nie jest jedyną. Wyjaśniamy, jak wygląda leczenie objawów menopauzy, komu pomaga i kiedy lepiej wybrać inne rozwiązania.

Kiedy warto pomyśleć o leczeniu menopauzy?

Menopauza nie jest chorobą, tylko naturalnym etapem życia. Nie każda kobieta potrzebuje leków – część dobrze radzi sobie dzięki zmianom stylu życia, które opisujemy w artykule jak radzić sobie z objawami menopauzy. Leczenie warto rozważyć, gdy:

• uderzenia gorąca i nocne poty są częste i uciążliwe,
• z powodu objawów źle śpisz, trudno Ci pracować lub funkcjonować na co dzień,
• suchość pochwy powoduje ból przy współżyciu, pieczenie lub nawracające infekcje,
• menopauza wystąpiła przedwcześnie, czyli przed 40. rokiem życia, lub wcześnie, przed 45. rokiem życia.

Menopauzalna terapia hormonalna (MHT)

Menopauzalna terapia hormonalna, dawniej nazywana hormonalną terapią zastępczą (HTZ), polega na uzupełnianiu estrogenów, których po menopauzie organizm wytwarza znacznie mniej. To obecnie najskuteczniejszy sposób na uderzenia gorąca i nocne poty.

Jakie są rodzaje terapii hormonalnej?

• Estrogen z progestagenem – dla kobiet, które mają macicę. Progestagen chroni błonę śluzową macicy przed nadmiernym rozrostem, który mógłby wystąpić przy przyjmowaniu samego estrogenu.
• Sam estrogen – zwykle dla kobiet po usunięciu macicy. Więcej o tej sytuacji przeczytasz w tekście co dla kobiety oznacza usunięcie macicy.
• Różne drogi podania – tabletki, plastry, żele na skórę czy system wewnątrzmaciczny z progestagenem. Estrogeny podawane przez skórę wiążą się z mniejszym ryzykiem zakrzepicy niż tabletki, co bywa ważne u części pacjentek.

Korzyści z terapii hormonalnej

• wyraźne zmniejszenie uderzeń gorąca i nocnych potów,
• lepszy sen, a pośrednio także nastrój i koncentracja,
• poprawa nawilżenia pochwy,
• ochrona przed utratą masy kostnej i złamaniami osteoporotycznymi.

Ryzyko i przeciwwskazania

Terapia hormonalna, jak każde leczenie, ma też potencjalne ryzyko. Zależy ono od wieku, czasu, jaki minął od menopauzy, rodzaju preparatu, drogi podania i czasu stosowania. Według aktualnych zaleceń towarzystw naukowych bilans korzyści i ryzyka jest zwykle najkorzystniejszy, gdy leczenie zaczyna się przed 60. rokiem życia lub w ciągu około 10 lat od ostatniej miesiączki.

Do najważniejszych przeciwwskazań należą:

• rak piersi obecnie lub w przeszłości oraz niektóre inne nowotwory hormonozależne,
• niewyjaśnione krwawienie z dróg rodnych,
• zakrzepica żylna lub zatorowość w przeszłości,
• przebyty zawał serca lub udar mózgu,
• czynna choroba wątroby.

Decyzję o rozpoczęciu terapii zawsze podejmujesz razem z lekarzem. Przed jej włączeniem ginekolog przeprowadza dokładny wywiad, mierzy ciśnienie, ocenia ryzyko sercowo-naczyniowe i zleca potrzebne badania, w tym badanie piersi. W trakcie leczenia konieczne są regularne kontrole, a co jakiś czas warto wspólnie ocenić, czy terapia jest nadal potrzebna.

Leczenie niehormonalne

Nie każda kobieta może lub chce stosować hormony. Dla nich istnieją inne metody leczenia objawów menopauzy:

• Niektóre leki przeciwdepresyjne z grup SSRI i SNRI w małych dawkach – zmniejszają częstość uderzeń gorąca, nawet u kobiet bez depresji.
• Gabapentyna – lek stosowany m.in. w neurologii, który może łagodzić nocne uderzenia gorąca.
• Nowsze leki niehormonalne działające na ośrodek termoregulacji w mózgu – są dostępne w części krajów; zapytaj lekarza, czy są odpowiednie i osiągalne dla Ciebie.
• Terapia poznawczo-behawioralna – pomaga radzić sobie z uderzeniami gorąca, bezsennością i obniżonym nastrojem.

Leki niehormonalne są zwykle nieco mniej skuteczne niż MHT i mogą mieć własne działania niepożądane, dlatego dobiera je lekarz. Wiele preparatów ziołowych sprzedawanych bez recepty nie ma dobrze potwierdzonej skuteczności i może wchodzić w interakcje z lekami.

Leczenie suchości pochwy

Zmiany w obrębie pochwy i dróg moczowych po menopauzie nazywa się zespołem moczowo-płciowym okresu menopauzy. Objawia się suchością, pieczeniem, bólem przy współżyciu, częstszym oddawaniem moczu i nawracającymi infekcjami. W przeciwieństwie do uderzeń gorąca zwykle nie mija sam.

• Preparaty nawilżające i lubrykanty – pierwszy krok, dostępne bez recepty.
• Estrogeny dopochwowe w postaci kremu, globulek lub tabletek dopochwowych – działają miejscowo, w bardzo małych dawkach, dlatego mogą je stosować także kobiety, które nie mogą przyjmować terapii ogólnej. U pacjentek po raku piersi decyzję podejmuje się wspólnie z onkologiem.
• Inne leki dopochwowe, np. z prasteronem – lekarz może je zaproponować, jeśli są dostępne.

Jeśli zmagasz się też z nietrzymaniem moczu, pomocna bywa fizjoterapia uroginekologiczna i ćwiczenia mięśni dna miednicy.

Zdrowie kości po menopauzie

Spadek estrogenów przyspiesza utratę masy kostnej. Osteoporoza długo nie daje objawów, a pierwszym sygnałem bywa złamanie, np. kości przedramienia lub kręgosłupa. Aby chronić kości:

• dbaj o odpowiednią podaż wapnia i witaminy D – z diety, a w razie potrzeby z suplementów zaleconych przez lekarza,
• ćwicz regularnie, szczególnie z obciążeniem i na równowagę,
• nie pal i ogranicz alkohol,
• zapytaj lekarza o densytometrię, zwłaszcza gdy masz czynniki ryzyka, np. wczesną menopauzę, niską masę ciała, złamania w rodzinie lub długotrwale przyjmujesz sterydy.

Przy rozpoznanej osteoporozie lekarz może zalecić leki wzmacniające kości.

Jak przygotować się do wizyty?

Zanim pójdziesz do ginekologa, zapisz, jakie masz objawy, jak często się pojawiają i jak wpływają na Twoje życie. Przygotuj listę przyjmowanych leków i suplementów oraz informacje o chorobach w rodzinie, zwłaszcza nowotworach piersi, zakrzepicy i chorobach serca. Więcej wskazówek znajdziesz w artykule jak przygotować się do wizyty u ginekologa.

Bez względu na rodzaj leczenia pilnie zgłoś się do lekarza, jeśli po menopauzie wystąpi krwawienie z dróg rodnych, nagły ból i obrzęk łydki, duszność, ból w klatce piersiowej albo wyczujesz zmianę w piersi.

Najczęściej zadawane pytania

Czy terapia hormonalna powoduje raka piersi?

Długotrwałe stosowanie terapii estrogenowo-progestagenowej wiąże się z niewielkim wzrostem ryzyka raka piersi, które zależy m.in. od czasu leczenia. Lekarz pomoże ocenić, czy u Ciebie korzyści przeważają nad ryzykiem.

Jak długo można stosować terapię hormonalną?

Nie ma jednego sztywnego limitu. Czas leczenia ustala się indywidualnie, a jego zasadność warto oceniać z lekarzem co najmniej raz w roku.

Czy estrogeny dopochwowe są bezpieczne?

Są stosowane w bardzo małych dawkach i działają głównie miejscowo, dlatego uważa się je za bezpieczne dla większości kobiet. Pacjentki po nowotworach hormonozależnych powinny omówić je z onkologiem.

Czy po odstawieniu hormonów objawy wracają?

U części kobiet tak, zwłaszcza po nagłym odstawieniu. Dlatego decyzję o zakończeniu terapii warto omówić z lekarzem, który podpowie, jak zrobić to stopniowo.